Voor kabinet dreigt het jaar van de misoogsten

De ministerraad komt dit jaar niet meer bijeen, de Tweede Kamer is tot en met 11 januari met reces, alleen een enkele minister, zoals Donner (Sociale Zaken, CDA) en Van der Laan (Integratie, PvdA), laat dezer dagen van zich horen. En, zo mag worden verwacht, minister Eurlings (Verkeer CDA) verdiept zich grondig in de vraag hoe het toch kon dat het openbaar vervoer in Nederland de afgelopen dagen vrijwel tot stilstand kwam.

De betrekkelijke rust in politiek Den Haag is bedrieglijk. Het vierde kabinet-Balkenende, van CDA, PvdA en ChristenUnie, staat in 2010 voor een beslissende fase in zijn bestaan. In wat in politiek jargon normaal gesproken het ‘oogstjaar’ is, het laatste jaar dat aan landelijke verkiezingen voorafgaat, dreigt vooralsnog een opstapeling van problemen te ontstaan.

Zo biedt de AOW nog altijd volop stof tot discussie. De coalitie heeft weliswaar een akkoord op hoofdlijnen gesloten, maar er is nog geen letter aan wetgeving door het parlement aangenomen die de gefaseerde verhoging van de leeftijdsgrens naar 66 en 67 jaar dichterbij brengt. Er zijn nog genoeg details die een schuilplaats bieden aan de duivel; de definiëring van zware beroepen is daar een voorbeeld van. En of vakcentrale FNV zich nu wel of niet heeft neergelegd bij de verhoging van de AOW-leeftijd, een volgend conflict ligt hoe dan ook op de loer: over de wens van het kabinet om ook de leeftijd voor het verkrijgen van aanvullend pensioen te verhogen. Het eigen terrein dus van de sociale partners, al kan het kabinet er via fiscale wetgeving veel invloed op uitoefenen.

Maar de agenda biedt al eerder splijtstof die de saamhorigheid in het kabinet op het spel zet. Op 12 januari komt de commissie-Davids met haar rapport. Het betreft het aanvankelijk langdurig door Balkenende geblokkeerde onderzoek naar de politieke steun van Nederland aan de inval in Irak in 2002 en 2003 – en dus ook naar de rol van de premier daarbij.

Dezelfde maand, zo is de bedoeling, neemt het kabinet een besluit over eventueel verdere deelname van Nederland aan de oorlog in Uruzgan dan wel elders in Afghanistan. Tot doorgaan kan het kabinet slechts besluiten als het een motie negeert die in de Kamer met steun van de coalitiepartijen PvdA en ChristenUnie en de meeste oppositiefracties is aangenomen.

Overleeft het kabinet dat moeilijk te vermijden conflict, dan wachten in maart de gemeenteraadsverkiezingen, die vooraf de profileringsdrang van de partijen zullen vergroten en daarna waarschijnlijk gefrustreerde verliezers zullen opleveren, waarvan er toevallig zeker één aan het regeren is.

En in die atmosfeer moet politiek Den Haag in het voorjaar substantiële besluiten nemen die uitzicht bieden op verkleining van de veel te hoge staatsschuld en het veel te grote begrotingstekort, veroorzaakt door maatregelen die het kabinet wegens de financiële crisis moest nemen. Want die crisis is er ook nog – net als de klimaatcrisis. Een conflict tussen CDA en PvdA over eventuele lastenverzwaring voor burgers en bedrijven hangt in de lucht.

De leiders van de coalitie, Balkenende (CDA), Bos (PvdA) en Rouvoet (ChristenUnie), zullen hun politieke gezag en instinct hard nodig hebben om een derde crisis, een politieke, te vermijden. Dat ze daarin zullen slagen, is lang niet zeker.