Voor de zieke liever geen bloemen

Bloemen in ziekenhuizen kunnen troostrijk zijn.

Toch worden bloemen vaak niet toegestaan. Brits onderzoek verklaart waarom.

Britse ziekenhuizen bannen bloemen. Opnieuw. Hun oude argument was: het vaaswater zit boordevol met ziekteverwekkende micro-organismen. Maar goed geïnformeerde dokters en verpleegkundigen weten inmiddels dat daar nog nooit iemand ziek van is geworden. De nieuwe argumenten zijn dat water uit omkieperende vazen de gevoelige apparatuur rond het ziekenhuisbed vernielt. Of dat andere patiënten last hebben van de bloemengeur. Of hooikoorts krijgen van andermans boeket.

Giskin Day en Naiome Carter, medisch socioloog en student aan het Imperial College in Londen, schrijven over de Britse bloemenban in het kerstnummer van het British Medical Journal. Dat is de rest van het jaar een serieus wetenschappelijk tijdschrift, maar het kerstnummer is lichtvoetig. Day en Carter, gesteund door een redactioneel commentaar, voeren aan dat bloemen goed zijn voor de zieke, maar dat de ziekenhuisstaf er al jarenlang een guerrilla tegen voert.

„Ik haat ze”, zei een hoofdverpleegkundige uit een Brits ziekenhuis over de bloemen die op de ziekenzalen staan. „Mijn mensen hebben geen tijd om het stinkende water te verversen, gemorst water veroorzaakt slippartijen en buitelingen, en bloemen veroorzaken hooikoorts.”

In Nederland zijn bloemen vaak toegestaan op gewone ziekenzalen, niet op de IC. Planten daarentegen zijn vaak verboden, wegens besmettingsgevaar. Maar niet overal. Een steekproef: het AMC in Amsterdam staat bloemen en planten toe, terwijl het Maasstadziekenhuis in Rotterdam alleen ‘kleine boeketjes’ toestaat. Geen planten. In het UMC Utrecht verschilt het per afdeling. Op de afdeling met maag-, darm- en kankerpatiënten (C4 oost) zijn bloemen en planten in principe toegestaan, met mate. Maar op de KNO- en kaakchirurgieverpleging (D5) zijn vaste planten verboden, „dit in verband met het infectiegevaar”.

Tegen 1900 ontstond in ziekenhuizen de gewoonte om ’s nachts de bloemen van de ziekenzaal weg te halen. Het (onware) idee was dat de zuurstof die planten in het donker verbruiken voor zuurstofgebrek op de ziekenzaal zorgden. Onderzoek toonde later aan dat dat niet zo was. Daarna kwam het argument van het besmettingsgevaar door schadelijke bacteriën in vaaswater. Die zitten er in, maar rond de laatste eeuwwisseling is aangetoond dat daar nog nooit iemand een ziekenhuisinfectie van heeft opgelopen.

Bloemen zijn gewoon lastig. Ze vallen om, nemen plaats in, vergen verzorgingstijd en passen dus niet in een efficiënte gezondheidszorg die ‘geleverd’ wordt, signaleren de schrijvers in het British Medical Journal. Zorg is steeds meer een product, gebaseerd op protocollen, met doelen, technische perfect, onder controle van een bureaucratie en met louter professionele mensen als leveranciers.

Commentator en medisch antropoloog Simon Cohn verzet zich daar tegen. Hij heeft zelfs geen goed woord over voor de tips die Day en Carter geven: geef kleine boeketten die niet ver buiten de vaas hangen, samengesteld uit bloemen die geen stuifmeel verspreiden en die niet sterk geuren. Dat bevestigt, schrijft Cohn, dat bloemen lastig zijn, terwijl ze volgens hem goed zijn voor het genezingsproces, omdat kijken naar bloemen een ware glimlach veroorzaakt.