Precious, een film over de zwarte onderklasse die de suggestie wekt een documentaire te zijn

Dienstmededeling: Marc Chavannes is op vakantie, Steven de Jong neemt tijdelijk het blog over. Ooit zal de zwarte Precious blank, blond en slank zijn. En als een diva geadoreerd worden. Misschien zelfs dansen in een MTV-clip. Dat is het onbereikbare ideaal waarmee regisseur Lee Daniels de Amerikaanse droom in zijn film Precious (november, 2009) bespot.

Dienstmededeling: Marc Chavannes is op vakantie, Steven de Jong neemt tijdelijk het blog over.

Ooit zal de zwarte Precious blank, blond en slank zijn. En als een diva geadoreerd worden. Misschien zelfs dansen in een MTV-clip. Dat is het onbereikbare ideaal waarmee regisseur Lee Daniels de Amerikaanse droom in zijn film Precious (november, 2009) bespot.

Voor hoofdrolspeler Precious (Gabourey Sidibe), een 16-jarig, extreem zwaarlijvig ghettomeisje, blijft die droom echter overeind. Dat moet ook wel, want op minder gelukkige momenten beseft ze dat ze tot het “lelijke, zwarte schorem” behoort “dat uitgewist moet worden”. Of zoals haar moeder zegt: “Niemand wil je of heeft je nodig.”

Zappen

Een moeder die volgens Precious “als een walvis op de bank zit”. Zappend van de ene naar de andere soap. “Alleen voor de loterij komt ze naar buiten.” Een huishoudelijk leven dat bestaat uit tv kijken, eten, tv kijken en weer eten. Tussen de bedrijven door wordt Precious door haar vader aangerand, door haar moeder geslagen en door beiden uitgescholden. Als Precious geroepen wordt, volgt steevast de toevoeging “met je dikke reet”.

Niet speciaal

Een vriendje heeft Precious nog niet gehad, maar moeder is ze wel. “Mijn baby werd op de keukenvloer geboren, terwijl mijn moeder me verrot schopte.” De vader van het kindje is haar eigen drugsverslaafde vader, en daarom wordt Precious zo hatelijk behandeld. “Je moet niet denken dat je speciaal bent alleen omdat je vader meer kinderen bij jou verwekt heeft dan bij mij.”

Mongo

Dat kindje hebben ze Mongo genoemd, omdat het mongoloïde is. “Het ziet eruit als een stom, kwijlend beest”, aldus Precious’ moeder. Als Precious thuiskomt met het tweede kind, gooit de moeder het jongetje op de grond om vervolgens een bloempot naar haar dochter te werpen. In de vlucht wordt Precious gebombardeerd met een TV-toestel, het kostbaarste bezit van het gezin.

Aids

Precious heeft ook nog een leven buiten het donkere, vieze flatje in de New Yorkse wijk Harlem. Dat is de alfabetiseringsschool ‘Each One, Teach One’ op de tiende verdieping van hotel Theresa. Daar doet ze haar best, maar ze moet volgens haar moeder niet denken dat ze “te goed is voor een uitkering”. Het contact met haar moeder verwatert. Op een dag krijgt ze bezoek van haar. “Je vader is dood”, luidt de kille mededeling. “Is dat alles?”, vraagt Precious. “Hij had aids”, voegt de moeder eraan toe.

Open kaart

De film kent ook nog een andere verhaallijn. Namelijk de pogingen van school en sociale dienst om Precious een toekomst te bieden. Een wereld waar “de mensen praten als in tv-zenders waar ik niet naar kijk”. Om een uitkering te krijgen moet Precious open kaart spelen. De sociaal werkster raakt geëmotioneerd. “Deze zaak kun je niet aan”, concludeert het inmiddels 17-jarige meisje.

Jungle

De film is opgedragen aan “alle meisjes zoals Precious”. Het is fictie, maar suggereert een documentaire te zijn: een portret van zwarte probleemgezinnen. Geen wonder dat mensen, vooral de Afro-Amerikanen, er aanstoot aannemen. En dat is niet Amerika-eigen, want in Nederland mocht schrijver Robert Vuijsje een kritiek van gelijke orde incasseren op zijn boek Alleen maar nette mensen, waarin hij de Bijlmer vergelijkt met een jungle. Stigmatiserend en discriminerend, aldus de critici.

Wat vindt u van deze film? Schoffeert de regisseur hiermee de zwarte gemeenschap? Maakt hij een karikatuur van wijken waar 16-jarige meisjes niet vanzelfsprekend op paardrijles en hockey gaan? Is het een politiek manifest, en met welke boodschap dan? Of een realistisch portret van een probleemgezin waar beleidsmakers hun voordeel mee kunnen doen? Lees ook de NRC-recensie van Coen van Zwol.

NB: Alleen reacties onder vermelding van voor- en achternaam worden geplaatst.

    • Steven de Jong