Laat de ophaalbrug naar de burger neer

Daadkracht tonen zonder vertrouwen van de burger is een lastige opgave. Vijf Kamerleden spreken over de gezagscrisis van de politiek.

Burgers hebben geen hoge dunk van de politiek – die conclusie, van opiniebureau Synovate uit een onderzoek voor deze krant, wekt vermoedelijk enig déjà-vu. Maar nu 2010 een hindernisparcours belooft te worden, is de vraag acuut hoe lang politici zich die getroebleerde relatie met de kiezers nog kunnen veroorloven. Blijven of weggaan uit Afghanistan, miljardenbezuinigingen en de uitkomsten van een onderzoek naar de Irak-oorlog – het zijn politieke obstakels die niet alleen het uiterste zullen vergen van coalitie en Kamer, maar ook het nationale gemoed rechtstreeks zullen raken.

Maar hoe moet dat als burgers niet geloven in het probleemoplossend vermogen van de politiek? En zich zelfs niet door de Tweede Kamer vertegenwoordigd voelen, zoals Synovate eveneens noteert.

Vijf volksvertegenwoordigers – Martin Bosma (PVV), Tofik Dibi (GroenLinks), Jan Marijnissen (SP), Alexander Pechtold (D66) en Sabine Uitslag (CDA) – lieten zich op uitnodiging van deze krant een dag opsluiten in het Muiderslot om hardop na te denken over de ‘gezagscrisis van de politiek’. En de vraag of het huidige bestel, een negentiende-eeuwse uitvinding, niet „langzamerhand is uitgespeeld’’, zoals J.L. Heldring in deze krant opperde.

Zij bogen zich ook over kwesties als de wenselijkheid van een nieuw kiesstelsel, het tanende gezag van traditionele politieke partijen (met leden en congressen) en het rechtstreeks kiezen van de premier. Ze zochten naar oplossingen. Maar vonden ook paradoxen. „Aan de ene kant is politiek nog nooit zo dichtbij geweest”, zegt Tofik Dibi. „Metro, Spits, nu.nl, GeenStijl. Je kunt het zo gek niet verzinnen of het is toegankelijk, populair en het gaat over politiek. [Maar] nu mensen je van heel dichtbij kunnen bekijken, hebben ze iets van: ik wil jou helemaal niet kennen.” Om het wantrouwen te keren, kwamen ze met kleine en grotere aanpassingen van het systeem. Jan Marijnissen (SP) en Tofik Dibi (GroenLinks) willen dat partijen voor verkiezingen hun voorkeur voor een regeringscoalitie opgeven.

Alexander Pechtold (D66) stelde voor de provincies en de waterschappen af te schaffen. En Marijnissen en Pechtold pleitten hartstochtelijk voor een kernkabinet van zes à acht ministers. Dat sprak de anderen ook aan, behalve Sabine Uitslag (CDA). Zij stribbelde tegen, net als bij nagenoeg alle andere voorstellen.

Onder de voorstellen voor kleinere retouches: het verbieden van papier tijdens het vragenuurtje – opdat politici gedwongen zijn uit het hoofd hun punt te maken. En het ophangen van een debatklok, groot en zichtbaar voor iedereen, waardoor een einde komt aan het eeuwige gesteggel tussen Kamervoorzitter en Kamerleden over de spreektijd. Hier stemde zelfs Uitslag mee in, al vindt zij dat Kamerleden in eerste instantie gewoon „heel erg hun best” moeten doen en zich „dienstbaar” moeten opstellen, om zo het vertrouwen van de burger te heroveren. Ze wilde geen veranderingen in de manier waarop de democratie in Nederland is ingericht.

Die opvatting vormde het hart van het debat op het Muiderslot. Vraag: ligt de gezagscrisis van de politiek aan het „vastgelopen systeem” (Pechtold) of aan „het gevoerde beleid” (Marijnissen)? Volgens Bosma liggen beide in elkaars verlengde. Het systeem werkt „vertekening” tussen de wensen van burgers en politici in de hand. Daarom loopt het politieke bestel ook op de laatste benen, meent Bosma, of Haagse politici dit nu ontkennen of niet. Tofik Dibi zoekt de problemen meer in het gedrag van politici, die vaker „een eerlijk verhaal” moeten durven te vertellen.

Pechtold haalde de marmottenrace uit AVRO’s Wie-Kent-Kwis erbij om zijn pleidooi voor vernieuwing kracht bij te zetten. Om de koers van de marmotten te bepalen, mochten kandidaten zelf de schotjes in de marmottenbak verplaatsen, zei hij. „Dat bleek cruciaal. Verander de structuur, dan verandert het gedrag mee.”

NRC Weekblad, pagina 32-38

Commentaar: Opinie & Debat

    • Huib Modderkolk
    • Pieter van Os