Kerstvrede

In de winter van 1914 was het duidelijk: wat een half jaar tevoren was begonnen als een ‘frisse, vrolijke oorlog’ had zich ontwikkeld tot een massaal bloedvergieten waarvan het einde nog lang niet in zicht was. Aan het westelijke front hadden Duitsers en geallieerden positie genomen in kilometerslange loopgraven, dwars door het Vlaamse en Noord-Franse land. Daar verloren elke dag duizenden jonge soldaten hun leven. En toen begon het ook nog te vriezen.

Gezien deze erbarmelijke omstandigheden zijn de gebeurtenissen van Kerstavond 1914 des te opmerkelijker. Vlak na zonsondergang zagen geallieerde troepen aan de overkant opeens dennenbomen verschijnen, met kaarsen erin. En ze hoorden kerstliedjes, die, hoewel gezongen met stevig Duits accent, toch duidelijk Engelstalig waren. Daarna klonken de woorden ‘We not shoot, you not shoot’. Maar pas toen de Duitsers met de handen zwaaiend boven hun hoofd in het ‘niemandsland’ tussen de loopgraven naar boven kwamen, beseften de geallieerden dat ze niet te maken hadden met een sluwe Duitse list. Hier was sprake van een oprechte poging tot wapenstilstand. Binnen de kortste keren wensten vijandelijke soldaten elkaar op vele plekken langs de frontlinie een vrolijk kerstfeest toe. Het klinkt gek, maar ze wisselden zelfs cadeautjes uit.

Natuurlijk, niet iedereen deed mee. Op de plekken waar de fanatieke Pruisische bataljons lagen, werd gewoon doorgevochten. Ook een korporaal genaamd Adolf Hitler vond de plotselinge wapenstilstand maar niets. Maar hij kon weinig doen tegen de spontane soldatenverbroedering. Die ging overigens nog verder dan een gemeenschappelijke Kerstavondviering: op Eerste Kerstdag begroeven beide troepen gezamenlijk de slachtoffers van de laatste tijd. Gedurende twee dagen waren de militairen geen vijanden van elkaar, maar lotgenoten. Het kwam zelfs tot voetbalwedstrijden op de bevroren leemgrond (enige overgeleverde uitslag: 3-2 voor de Duitsers, die de wedstrijd stopten vlak nadat ze op voorsprong waren gekomen – dat dan weer wel).

In de jaren hierna probeerden soldaten vergelijkbare initiatieven van de grond te krijgen, maar die werden snel de kop ingedrukt door onverzoenlijke generaals. De ‘kleine vrede in de grote oorlog’ van vijfennegentig jaar geleden bleek nooit te evenaren.

Ook met de islamitische Talibaanstrijders zal het morgenavond niet tot een kerstvrede komen.

Jaap Cohen

    • Jaap Cohen