Ethische dilemma's van de tv-journalist

Op de website van EénVandaag vertelt verslaggever Amanda Spoel dat ze een tijdje geleden, net als alle AVRO-medewerkers, op een bijeenkomst over „de missie en visie” van de omroep gevraagd was haar droom te vertellen, op te schrijven en zelfs te tekenen.

Spoel, al een kwart eeuw televisiejournalist, meldde dat ze wel eens terug wilde gaan naar een aantal mensen over wie ze ooit een item had gemaakt. Schuldgevoel speelde daarbij een rol: „In ons werk gebruiken (misbruiken) wij heel vaak mensen.” Deze week zendt EénVandaag vier van die nazorgreportages uit onder de noemer De droom van Amanda. Na het zien van de eerste twee afleveringen blijkt het reuze mee te vallen. De Russische militair met botkanker die de Nederlandse verslaggeefster zijn medisch rapport had meegegeven, was vol begrip dat ze er nooit iets mee gedaan had. En de Tunesische politieke vluchteling verweet haar in het geheel niet dat ze weg was gebleven toen de hereniging met zijn vrouw een feit was, en Hart van Nederland wel bij hen langskwam.

De knagende gevoelens van Amanda Spoel zijn op zichzelf heel legitiem, ook al pakt de journalistieke uitwerking ervan niet erg spannend uit. Wie een miljoenenpubliek confronteert met menselijk leed zou zich niet alleen druk moeten maken over het effect daarvan op de mensen die in beeld komen, maar ook over het effect op de publieke opinie.

Zo hield ik mijn hart vast voor het breed uitmeten van de dramatiek die gepaard gaat met het ruimen van 40.000 geiten. De steeds herhaalde beelden van dode varkens die in vrachtwagens werden gekieperd, een paar jaar terug, waren niet alleen pijnlijk voor de landbouwsector, maar ook in het algemeen nogal deprimerend. De nieuwswaarde viel niet te ontkennen, maar de overkill rook enigszins naar spektakelzucht.

Maar met de geiten valt het tot nu toe reuze mee. Op de eerste dag van de massamoord bracht het NOS Journaal een opvallend ingehouden reportage van de operatie op een geitenhouderij in het Brabantse Vinkel. We zagen de selectie van de dieren, het verdovende en het dodelijke spuitje en het afvoeren van enkele karkassen. Vooral de zakelijke montage en toon vielen gunstig op.

Later bleek echter dat dit de enige reportage was die de ministers Verburg (Landbouw) en Klink (Volksgezondheid) hadden toegestaan. In een brief aan het Genootschap van Hoofdredacteuren hadden de bewindslieden aangedrongen op terughoudendheid in de berichtgeving, „omwille van de privacy en de gevoelens van de geitenhouder”.

Uiteraard publiceerde juist daarom GeenStijl een serie schokkende foto’s, maar de tv-rubrieken voldeden aan het verzoek.

    • Hans Beerekamp