De trein rijdt weer, het zwartepieten begint

Drie dagen sneeuw en de treinenloop is een zootje, vinden Kamerleden. Extra investeren kan helpen, zeggen NS en ProRail. Maar „de politiek loopt altijd achter de feiten aan”.

Nederland, Weluwe, 17-12-2009 Sneeuw op de nederlandse wegen en op het spoor. Een trein rijdt door de sneeuw, tussen stroe en Garderen. Foto: Evelyne Jacq Jacq, Evelyne

Wie is verantwoordelijk voor de chaos op het spoor? De Tweede Kamer wijst naar NS en spoorwegbeheerder ProRail. Die wijzen terug: de politiek heeft boter op het hoofd.

De treinen rijden weer, en het zwartepieten is begonnen.

Het spoor is al jaren onderwerp van verhitte debatten in de Kamer, of het nu gaat om privatisering, vertragingen of de aanwezigheid van wc’s in de trein. Het kabinet wil mensen van de auto in de trein krijgen. Daarom is 4,5 miljard euro uitgetrokken voor extra spoorcapaciteit. Tot 2020 moet het aantal reizigers jaarlijks met 5 procent groeien. Dan helpt het niet dat het spoor dagenlang niet of nauwelijks functioneert door het winterweer en NS drie dagen op rij een negatief reisadvies afgeeft.

Tweede Kamerlid Ger Koopmans (CDA) noemt dat advies „een dieptepunt”. „Er reden treinen, maar het was volkomen onduidelijk waar. En achteraf wordt de reizigers kwalijk genomen dat ze toch naar het station zijn gekomen. Schandalig.”

Volgens Kamerlid Diederik Samsom (PvdA) is ProRail „al jaren niet in staat aan de vraag te voldoen. Veranderingen in de directietop komen wat mij betreft steeds dichterbij.” Kamerlid Charlie Aptroot (VVD) wil dat „de verantwoordelijken ontboden worden bij minister Eurlings” van Verkeer ( CDA).

De politiek moet eerst maar eens naar zichzelf kijken, vinden NS en ProRail. Want er worden mooie plannen gemaakt, maar te weinig geld beschikbaar gesteld.

Neem de wissels, waarvan er nog 2.600 met gas worden verwarmd. Die gasbranders bleken afgelopen dagen vast te vriezen en onder te sneeuwen. In de winters van 2002 en 2005 gaven die wissels ook al problemen. ProRail zegt dat wissels gemiddeld achttien jaar meegaan. Als ze worden vervangen, dan is dat nu door elektrisch verwarmde. Dat wordt betaald uit het onderhoudsbudget. Alle wissels sneller aanpassen is mogelijk, maar kost 45 miljoen, liet ProRail-directeur Bert Klerk gisteren weten. Dat geld zegt ProRail niet te hebben.

Eigenlijk is het probleem nog veel groter, vinden NS en ProRail. Het probleem is dat het kabinet een forse reizigersgroei wil realiseren, maar dat de infrastructuur grotendeels uit de vorige eeuw stamt.

ProRail-woordvoerder Rob Hageman: „Die is nooit bedoeld geweest voor deze enorme aantallen treinen. Er zijn grote investeringen nodig als je een zo storingsvrij mogelijke infrastructuur wilt.” Dan gaat het bijvoorbeeld om back-upsystemen voor wissels en seinen, aldus Hageman.

Ook Jacques Huberts, directeur Reizigers van NS, pleit voor meer investeringen. „Dat moet wel als we met zijn allen meer mensen in het openbaar vervoer willen krijgen. Dat weet de politiek ook al jaren, maar ze gaan pas gillen als er een paar dagen achtereen incidenten zijn. De politiek loopt altijd achter de feiten aan.”

Huberts wijst op het plan om vanaf 2012 het ‘6-6-systeem’ (zes stoptreinen en zes intercity’s per uur op een traject) in te voeren. Uit een proef tussen Amsterdam en Eindhoven blijkt dat het werkt. Wil je in heel Nederland invoeren, dan moeten op veel plaatsen passeersporen worden aangelegd. Huberts: „Dat gebeurt weer niet.”

Volgens Henk Meurs, bijzonder hoogleraar ruimtelijke ontwikkeling en mobiliteit in Nijmegen, gaat het om een maatschappelijke afweging: hoeveel geld heeft de samenleving er voor over om een paar extreme dagen per jaar op te vangen? Ofwel: maak een kosten-batenanalyse van spoorinvesteringen zoals die in vervanging van gasverwarmde wissels. Meurs: „Dit wordt een steeds belangrijker vraagstuk omdat we vaker extremere weersomstandigheden kunnen verwachten door de klimaatverandering.”

Zover is de politiek nog niet. CDA, PvdA en VVD peinzen er niet over extra te investeren. Ze vinden dat ProRail elk jaar te weinig van het beschikbare budget investeert. Koopmans (CDA) stelt dat ProRail hem „nooit om extra geld heeft gevraagd”. De problemen zijn „typerend voor een overheidsbedrijf”, vindt de VVD. „Die hebben bakken met geld en een monopoliepositie en dan functioneert de boel niet.”

Kamerlid Ineke van Gent (GroenLinks) ergert zich er juist aan dat „iedereen naar iedereen wijst” en dat de politieke partijen „automatisch zeggen dat het allemaal niet aan ons ligt”. Ze sluit niet uit dat extra geld in het spoor geïnvesteerd moet worden. „De verhouding tussen investeringen in wegen en spoor is scheef.”

    • Pim van den Dool
    • Oscar Vermeer