Sneeuw, ijzel en af en toe een trein

Vooral trein- en busreizigers hebben het de afgelopen dagen zwaar gehad.

De verwachting is dat dat voorlopig nog zo blijft.

1 Waarom is het treinverkeer zo’n chaos?

Niet de techniek, maar de logistiek veroorzaakt de meeste problemen. Nederland heeft het drukst bereden spoornet van Europa. Ook bij normaal weer veroorzaakt een aanrijding of een lokaal technisch mankement een kettingreactie met gevolgen voor een veel groter gebied. Intercity’s rijden helemaal niet. Als snelle treinen stoptreinen moeten inhalen, neemt de kans op storingen toe.

De wissels vormen een ander probleem. Afgelopen weken is de wisselverwarming van alle 7.500 wissels gecontroleerd. Toch bleek een aantal niet te werken. Reparatie wordt bemoeilijkt doordat technici over de weg moeten worden vervoerd.

Gisteren reed slechts een kwart van de treinen. Ook geldt een ‘negatief reisadvies’. In de situatie op het spoor komt vandaag geen verbetering, verwachten ProRail en NS. Evenals gisteren geldt een basisdienstregeling: er rijden over het hele spoorwegnet twee stoptreinen per uur.

2 Waarmee moeten automobilisten rekening houden?

Rijkswaterstaat heeft geen negatief reisadvies doen uitgaan en adviseert slechts afstand te houden. Dat doen weggebruikers „over het algemeen goed”. Ze rijden zelfs langzamer dan aangegeven. Rijkswaterstaat waarschuwt ook voor plaatselijke gladheid overal in het land. Op het hoogtepunt stond er gisterochtend 250 kilometer file.

Weggebruikers bleven ook in de avondspits hinder ondervinden van het winterweer. Het verkeer ondervond de hele dag hinder van sneeuwval, stuifsneeuw en plaatselijke gladheid.

3 Hoe gaat het op de luchthavens?

Op Schiphol kampten passagiers gisteren met een vertraging van gemiddeld anderhalf uur. Tientallen vluchten vertrokken niet. Van zondag op maandag brachten ongeveer zevenhonderd mensen de nacht door op veldbedden achter de paspoortcontrole van luchthaven Schiphol. Dit waren „vooral overstappers”, zegt een woordvoerder, „zowel mensen met een reguliere tussenstop op Schiphol als mensen uit vliegtuigen die noodgedwongen naar ons zijn uitgeweken”.

Schiphol had vooral last van de beperkte openstelling van andere Europese vliegvelden, zegt de woordvoerder. „Schiphol was open. Vluchten konden vertrekken, weliswaar met de nodige vertragingen, maar toch. Het probleem was vooral dat ze elders niet terechtkonden.” Flughafen Düsseldorf International was helemaal dicht. De Parijse luchthavens Charles de Gaulle en Orly waren beperkt open, net als luchthaven Zaventem en Manchester Airport.

4 En hoe gaat het bij de busmaatschappijen?

De bussen van Connexxion reden gisteren mondjesmaat. Het ging al beter dan eergisteren, zegt een woordvoerder. „Toen vielen bussen uit in grotere delen van het land.” Enkele buslijnen van het stadsbusvervoer in Utrecht reden weer. Ook de trams en bussen in de regio Amsterdam reden zo veel mogelijk volgens de normale dienstregeling, al moeten reizigers rekening houden met vertraging.

Reizigersvereniging Rover vindt dat busmaatschappijen „erg hysterisch” hebben gereageerd op het winterweer. Busvervoerders Connexxion en Veolia zijn verbijsterd over die reactie. De vervoerders stellen „de verantwoordelijkheid te nemen als het niet veilig is om de weg op te gaan”.

5 Krijgen we een witte Kerst?

Voor een landelijke witte Kerst bestaat een officiële definitie, zegt Harry Geurts van het KNMI. „Dan moet er op beide Kerstdagen in De Bilt een bodempje sneeuw liggen.” Nederland kende voor het laatst een landelijke witte Kerst in 1981. Dit jaar gebeurt het „vrijwel zeker”, zegt Geurts. „Een groot deel van het land is deze Kerst bedekt onder een laag sneeuw.”

6 Hoe is het weer elders in Europa?

Ook daar zorgde het winterweer voor voor overlast. Met name in Oost-Europa daalden de temperaturen tot tientallen graden onder nul. In totaal heeft het weer ten minste 96 levens geëist. Vooral Polen heeft geleden onder de strenge kou. De temperaturen daalden tot twintig graden onder nul. Zeker 42 mensen vonden daar de dood.

Van Scandinavië tot Italië hadden reizigers last van het weer – op de weg, over water en in de lucht. Door de grote vraag naar energie heeft het Franse elektriciteitsbedrijf RTE gedeeltelijk de stroom afgesloten. Circa twee miljoen Fransen zaten zonder stroom, onder meer in Marseille en in buitenwijken van Nice.

Rond de Russische hoofdstad Moskou is door de hevige sneeuwval gisteren een recordlengte aan files ontstaan: ruim 1.700 kilometer.

Ook de Verenigde Staten hadden last van het weer. Het noordoosten van de VS werd getroffen door een „monster snowstorm”, zo meldden media. Eén op de vier Amerikanen is door de sneeuw getroffen. In sommige staten zitten duizenden mensen zonder stroom. Washington DC wist ook een record te vestigen: er viel zeventig centimeter sneeuw in één dag.

7 Wat zijn de weersverwachtingen voor deze week?

KNMI-woordvoerder Geurts: „De hele week blijft er kans op sneeuwval. Het sneeuwpak zal nog wel even blijven liggen, ook doordat er telkens sneeuw bijkomt. De temperatuur kwakkelt, met overdag een beetje dooi en ’s nachts wat vorst.” Vooral in het zuidoosten is er kans op ijzel en kan het zeer glad worden. Later op de dag vandaag volgen nieuwe winterse buien die rond het vriespunt liggen.

8 Kan er al geschaatst worden op natuurijs?

Nee. De Koninklijke Nederlandse Schaatsbond waarschuwt voor „levensgevaarlijk natuurijs”. Volgens Geurts van het KNMI heeft de sneeuw twee negatieve gevolgen voor het ijs. „Sneeuw isoleert, waardoor het ijs warmer wordt. En schaatsers zien de zwakke plekken niet.” Volgens hem is te vroeg om aan een Elfstedentocht te denken. „Daarvoor moet het dagen achter elkaar stevig vriezen, dag en nacht. Dat gebeurt nu niet. En de sneeuw helpt ook al niet.”

Lees meer over het winterweer op Opinie, pagina 18 en 19

    • Derk Walters
    • Pieter Kottman