Paniek, een vlieg op het hart van de patiënt

Een Nederlands team komt opereren in een Egyptisch ziekenhuis. Patiënten krijgen een gratis behandeling en jonge artsen leren er wat van.

Dr. Ahmed Mahmoud heeft in allerijl een oproep gedaan bij alle artsen in de omgeving om patiënten aan te leveren. Bij de afdeling hartchirurgie van het Banha Universiteitsziekenhuis kunnen ze een gratis behandeling krijgen. Een Nederlands team komt drie dagen openhartoperaties uitvoeren in de Egyptische stad ten noorden van Kairo.

Slechts een week voor de komst van het team van Dr. Bart van Straten en Dr. Mohammed Soliman van het Catherina Ziekenhuis in Eindhoven is alles in gang gezet. Het wachten was op het ontslag van de corrupte ziekenhuisdirecteur. Die blokkeerde het gebruik van de in 2007 gloednieuw ingerichte operatiekamers omdat hij geen commissie kreeg voor de aanschaf van disposables, wegwerpbenodigdheden zoals naalden, verband en handschoenen.

Zo bleven twee operatiekamers en een ziekenzaal twee jaar onbenut en heeft de staf geen ervaring met de in Nederland als routinehandeling bekendstaande bypassoperatie. Het bezoek aan Banha is een initiatief van Egyptisch-Nederlandse artsen die in verschillende ziekenhuizen in Nederland werkzaam zijn. Soliman woont en werkt sinds begin jaren negentig in Nederland. Het is zijn elfde missie. Het programma is ook bedoeld om de stafleden van de aftandse ziekenhuizen buiten de hoofdstad te motiveren.

Hamdi is vandaag de gelukkige. De 55-jarige tegellegger heeft zich als eerste gemeld. Van Straten en Soliman kijken op een oude computer nog even snel naar het eerder gemaakte hartfilmpje. De patiënt is er slecht aan toe; hij heeft een viervoudige omleiding nodig.

Dr. Mahmoud kijkt toe. „Ik heb deze afdeling eigenhandig opgebouwd”, vertelt hij. „Ik heb honderden artsen opgeleid van wie er dertig hier werken.” Hij is blij dat de corrupte directeur is ontslagen, maar het heeft te lang geduurd. „Mijn jongens hebben nauwelijks praktische ervaring. Dat is dodelijk voor hun toekomst en die van de afdeling.”

„Een gratis behandeling, dat had met onze oude directeur nooit gekund”, zegt Mahmoud. „Die moest overal rijker van worden.” De zorg in staatsziekenhuizen zou kosteloos moeten zijn, maar in de praktijk moeten patiënten veel smeergeld betalen om aan de beurt te komen. Ook moeten ze de medicijnen meestal zelf bekostigen. De meesten zijn niet verzekerd.

De vrouw en zoon van Hamdi kunnen het ook haast niet geloven. Ze zitten op de grond in Hamdi’s kamer van een paar uitgespreide kranten brood, humus en tomaat te eten. „Het ziekenhuis heeft beloofd dat we niets hoeven te betalen”, zegt de vrouw. Haar zoon is er nog niet helemaal gerust op. „Als we naderhand maar geen rekening krijgen.”

De jonge artsen dringen rond het lichaam van Hamdi om goed zicht te hebben op de verrichtingen van Van Straten en Soliman. Al snel zijn er meer dan twintig nieuwsgierige mensen de operatiekamer binnengewandeld.

Dan is er paniek. „Hey Mo”, zegt Van Straten tegen zijn collega. „Er zit een vlieg op zijn hart.” Het insect moet via de openstaande deur de operatiekamer zijn binnengevlogen en is op de bloederige wond neergestreken. Een Egyptische arts begint met zijn handen te wapperen. Een ander probeert het insect op het lichaam van Hamdi dood te slaan. Dan beveelt Mahmoud een jonge assistent om bij de buurtwinkel insecticide te kopen.

„Doodzonde dat al dat jonge talent wordt verspild”, zegt Van Straten. „Ze willen zo graag, maar krijgen geen kans.” Aan een gebrek aan patiënten ligt het niet. Maar de gezondheidszorg is zo gecorrumpeerd en de opleidingen zijn zo afgegleden dat jonge artsen niet tot hun recht komen. Eerdere generaties Egyptenaren behoorden internationaal tot de beste artsen en vonden wereldwijd werk.

Even later komt de jongeman met een spuitbus terug en begint het gif royaal door de operatiekamer te spuiten. De Nederlandse artsen zijn met stomheid geslagen. De vlieg zien ze niet meer terug. Van Straten en Soliman ronden de operatie af en laten het aan de lokale artsen over om de patiënt weer dicht te naaien.

„Eigenlijk zijn we stapelgek dat we dit doen”, zegt Van Straten naderhand. De patiënt heeft het gehaald, de operatie was geslaagd. Maar wat als het een keertje fout gaat? „Tja, dat weet ik eigenlijk ook niet”, zegt Soliman. Formeel is het Nederlandse team in Egypte op uitnodiging van het ministerie van Volksgezondheid dus het zou wel loslopen, verwacht hij. „Maar ook na de operatie kan er van alles mislopen”, zegt Van Straten. „Ik weet niet welke spuit ze vanavond in de patiënt steken.”

    • Alexander Weissink