Passend slot chaotische top

De top in Kopenhagen over het klimaat was een dramatische bijeenkomst.

Er is akkoord gesloten, maar dat mist elk urgentie. Arme landen zijn teleurgesteld.

Op de klimaattop in Kopenhagen zat het venijn in de staart. Daarmee kreeg een van de meest dramatische internationale bijeenkomsten van de afgelopen decennia een passend slot. Meer dan 48 uur is er onafgebroken op allerlei niveaus koortsachtig vergaderd. Ambtenaren probeerden, zo goed en zo kwaad als dat ging, hun ministers bij te staan. Maar de ministers hadden nauwelijks nog iets in te brengen.

De echte confrontatie werd, letterlijk, op een hoger niveau uitgevochten. Op de eerste verdieping van het Bella Center, uit het zicht van de aanwezige milieugroepen en ver van de camera’s en journalisten, werd koortsachtig overlegd. Slechts af en toe werd beneden een glimp opgevangen van Obama, Wen, Lula, Merkel, Sarkozy, Brown of Singh. De leiders van de grote landen bleven zelfs uit het buurt van veel van de ruim honderd overige regeringsleiders die naar Kopenhagen waren gekomen.

De fraaie apotheose begon vrijdagochtend met de aankomst van Barack Obama. Ruim vijftien uur bleef de Amerikaanse president in het Bella Center, en al die tijd hield hij de conferentie in een ijzeren greep. Hij was met lege handen aangekomen. De Amerikaanse concessie had hij een dag eerder overgelaten aan minister van Buitenlandse Zaken Hillary Clinton. Zij beloofde dat Amerika samen met andere landen geld gaat zoeken voor een fonds dat vanaf 2020 jaarlijks 100 miljard dollar moet bijdragen aan klimaatbeleid in ontwikkelingslanden.

De VS waren al tot het uiterste gegaan, legde Obama uit in zijn toespraak aan het begin van de middag in de plenaire vergaderzaal. Hij sloot af met dreigement: „De tijd raakt op […] Gaan we samen verder of scheiden hier onze wegen.”

Obama’s dreigement was nadrukkelijk gericht aan de Chinese premier Wen Jiabao. Vrijdag werd een krachtmeting tussen de leiders van de twee landen die samen goed zijn voor zo’n 40 procent van alle CO2-uitstoot. Obama eiste dat China internationale controle toeliet van de emissiereducties waartoe het land zegt bereid te zijn. Wen vond de beloftes voor de toegezegde emissiereducties van de westerse landen veel te bescheiden. Pas kort voor middernacht lag er een akkoord en leek de klimaattop gered.

Of het klimaat zelf daar ooit iets van merkt is de vraag. Het akkoord mist urgentie. Ook al wordt klimaatverandering een van de grootste uitdagingen van onze tijd genoemd. En ook al wordt in de tekst de wetenschappelijke visie onderschreven dat de gemiddelde temperatuur op aarde niet met meer dan 2 graden Celsius mag stijgen. Maar bijna alle harde cijfers ontbreken.

Veel ontwikkelingslanden reageerden dan ook zeer teleurgesteld. Een onderhandelaar van de G77 sprak van een „catastrofe”. Iemand van de kleine eilandstaten had het over „een ramp”. Bij deze landen zullen de gevolgen van klimaatverandering het hardst aankomen, en zij kunnen maar weinig doen om opwarming te voorkomen. Hun frustratie was des te groter omdat zij bij de slotfase van de onderhandelingen slechts zijdelings betrokken waren.

Toen het akkoord vrijdagnacht aan de voltallige vergadering werd voorgelegd, ontspon zich het laatste drama. Het eilandstaatje Tuvalu ging niet akkoord met de tekst. En omdat de Verenigde Naties werken op basis van consensus, was er meteen een groot probleem. Toen Tuvalu vervolgens steun kreeg van Soedan, Bolivia, Venezuela en Cuba, schorste de voorzitter de vergadering. De onderbreking duurde de hele nacht. Ten einde raad nam uiteindelijk VN-chef Ban Ki-moon het heft in handen en probeerde met zijn team de landen te overtuigen dat het beter was een zwak akkoord te accepteren dan helemaal geen akkoord.

Toen het gros daartoe bereid bleek, en Tuvalu uiteindelijk overstag ging, vroeg de voorzitter of de delegaties akkoord konden gaan met de volgende formulering: de landen ‘nemen kennis van’ het Kopenhagen-akkoord en aan de tekst wordt een register toegevoegd waarin landen kunnen aangeven of ze het eens zijn met de tekst. De verwarring in het Bella Center was groot. „Is de tekst nu aangenomen?” vroegen sommige delegatieleden zich hardop af. „,Is het afgelopen”, zeiden anderen na een tweede doorwaakte nacht op rij.

De VN-chef, die zelf in de laatste 48 uur ook maar 2 uurtjes slaap had gehad, erkende later dat dit akkoord niet meer is dan een begin. Maar niemand moest onderschatten, zei Ban, hoe ongelooflijk ingewikkeld het onderhandelingsproces was geweest. Niemand wist precies hoe het was om met zoveel regeringsleiders nog inhoudelijke onderhandelingen te voeren. Dat er onder die omstandigheden toch nog een akkoord is uitgekomen, beschouwde de VN-chef als een grote overwinning.

    • Paul Luttikhuis