Obama heeft hervorming zorg bijna binnen

De langverwachte nieuwe wetgeving over hervorming van de gezondheidszorg in de VS kan waarschijnlijk al begin volgend jaar worden aangenomen.

Obama is er nu echt bijna. De stemming waarmee de Senaat afgelopen nacht goedkeuring gaf aan de laatste fase van het debat over een vernieuwd ziektekostenstelsel – een debat dat voor Kerstmis moet zijn afgerond – betekent dat de hervorming van het zorgstelsel vermoedelijk begin volgend jaar definitief wordt aangenomen.

Het zou een kapitale overwinning voor de president zijn, zeker nu zijn populariteit onder druk staat. Zeven presidenten faalden sinds de Tweede Wereldoorlog in hun pogingen een ziektekostenstelsel in te voeren dat aan elke Amerikaan het recht op een ziektekostenverzekering toekent. „Na een strijd van een eeuw staan we op het punt de zorghervorming te realiseren”, zei Obama dit weekeinde.

Op dit moment hebben minimaal 46 miljoen inwoners van de VS geen polis. In de plannen die nu op het punt staan aangenomen te worden, zullen ruim 30 miljoen van deze onverzekerden de komende tien jaar alsnog worden verzekerd – vooral via subsidies aan de laagste inkomens.

De maatregelen worden voor een deel betaald door de belastingverlagingen voor de allerrijksten, die George W. Bush invoerde, ongedaan te maken. Als de plannen het halen, zou op termijn 94 procent van alle Amerikanen een ziektepolis hebben.

Het debat kwam afgelopen nacht in de allerlaatste fase toen zestig senatoren – 58 Democraten en twee onafhankelijke leden – een ultieme poging van de Republikeinen wegstemden om de afhandeling van het wetsvoorstel te blokkeren. Dit betekent dat het vrijwel zeker is dat het doel van de Democraten, een slotstemming op Kerstavond, wordt gehaald. Zij hebben dan nog maar 51 stemmen nodig om de wet aangenomen te krijgen.

Het Huis van Afgevaardigden stemde eerder al in met de nieuwe zorgwet, die op onderdelen afwijkt van de versie van de Senaat. Deze twee wetten moeten nog in elkaar worden geschoven. Het Huis wil dat de overheid zelf een ziekteverzekeraar vormt voor de laagste inkomens; de Senaat is daar tegen. Ook zijn beide lichamen het oneens over een maatregel die beoogt dat abortus niet met federaal geld wordt gefinancierd. Beide onderwerpen liggen uiterst gevoelig, zodat er nog een kleine kans is dat de nieuwe wetgeving hierop strandt.

Het zorgdebat domineert al driekwart jaar de politieke agenda van Washington. Het draait in essentie om de rol van de overheid in een land met een sterke anti-etatistische traditie. In de gezondheidszorg gaat 16 procent van de Amerikaanse economie om, en als de hervorming doorgaat krijgt de overheid grote zeggenschap over de manier waarop verzekeraars, ziekenhuizen en artsen in deze markt opereren.

Democraten beschouwen deze hervorming als de belangrijkste sociale vernieuwing sinds de ‘Great Society’ van Lyndon B. Johnson. Ook voor Republikeinen is dat impliciet het referentiekader: Johnsons plannen voor gratis zorg voor minimuminkomens en ouderen (Medicaid en Medicare) waren in 1965 uiterst omstreden, net als de huidige plannen, maar zijn uitgegroeid tot de populairste sociale programma’s van het land.

Het onwrikbare verzet van Republikeinen de laatste maanden – alle Republikeinen stemden vannacht tegen – wordt dan ook niet alleen ideologisch gedreven, het is ook politieke intuïtie: zij vrezen dat de conservatieve natuur van Amerika ondermijnd wordt.

Democraten komen intussen zeker niet ongeschonden uit deze strijd. De dalende populariteit van Obama wordt mede toegeschreven aan het voortslepende debat. En het kostte de progressieve factie in de partij grote moeite te accepteren dat de (ruime) meerderheden van Democraten in het Congres mede zijn gestoeld op conservatieve Democraten, die principieel weinig voelen voor een grotere rol van de overheid. Zo riep oud-partijvoorzitter Howard Dean, een progressief boegbeeld, vorige week dat hij tegen de nieuwe wet is omdat Obama te veel compromissen met conservatieve partijgenoten heeft gesloten.

Als de wet deze week de Senaat is gepasseerd, hangt een definitief welslagen van de operatie af van een debat over abortus: het onderstreept de macht van conservatieve Democraten. In het Huis hebben zij eerder voor elkaar gekregen dat abortus onder geen voorwaarde betaald mag worden uit de nieuwe zorgwet, ook niet als private verzekeraars de uitbetaling verrichten.

Dat laatste is door de Senaat afgezwakt, maar conservatieve Democraten hebben aangegeven dat zij de strijd niet opgeven als in januari de versies van het Huis en de Senaat in elkaar worden geschoven. En het is zeker niet ondenkbaar dat zij hun partij in januari in gijzeling nemen.

Dat gevaar is vooral zo groot omdat Democraten haast hebben. Zij willen voorkomen dat 2010, een verkiezingsjaar voor het Congres, uitloopt op een bloedbad als in 1994. Toen verloren Democraten in het Congres hun meerderheden, wat ze toeschreven aan de mislukking eerder dat jaar het zorgstelsel te vernieuwen.

Tegelijk wekt Washington nu al maanden de indruk dat het de gezondheidszorg belangrijker vindt dan de economie en de torenhoge werkloosheid. Het versterkt de impopulariteit van de Democraten, die volgens onderzoek het serieuze gevaar lopen dat ze in 2010 bij de Congresverkiezingen onderuit gaan. Daarom doen ze er alles aan nog in januari het zorgdebat af te ronden, om vervolgens alle aandacht op de economie te richten.

    • Tom-Jan Meeus