'Kopenhagen' verdeelt wereld

Het chaotisch slot van de klimaattop onderstreept dat machtsverhoudingen in de wereld bezig zijn te veranderen.

Het Bella Center in Kopenhagen, waar de afgelopen twee weken de klimaattop is gehouden, is binnen een paar dagen klaar voor de volgende bijeenkomst, maar de internationale politieke schade die de conferentie heeft aangericht zal nog lang nawerken. Terwijl de wanden tussen de vergaderruimtes al werden gesloopt en de rommel die de tienduizenden conferentiegangers hadden achtergelaten werd opgeruimd, was nog één grote diplomatieke krachtsinspanning nodig. Ver in de blessuretijd werd het klimaatakkoord gered.

De wereld is in een overgangsfase terechtgekomen, concludeerde de Duitse bondskanselier Angela Merkel gisteravond. „We zullen nooit meer toelaten dat een wereldwijde stap in de richting van een groene toekomst wordt gegijzeld door een handvol landen”, zei de Britse premier Gordon Brown vanmorgen. En zijn minister van Energie en Klimaatverandering Ed Miliband schreef vanmorgen in een opiniestuk in The Guardian: „De oude politieke orde van ontwikkelde versus ontwikkelingslanden, heeft plaatsgemaakt voor meer interessante allianties.”

De frustratie bleek gisteren ook bij de Nederlandse minister van Milieu, Jacqueline Cramer. In het tv-programma Buitenhof zei ze dat de VN „op hun laatste benen” lopen. Ze bepleitte „een andere vorm van internationale afspraken”. Omdat het volgens haar onmogelijk is geworden om nog tot een akkoord te komen op basis van de in de VN vereiste consensus.

Vrijdagnacht werden de grote landen het eens over het Kopenhagen Akkoord, zoals het stuk heet. Maar in de vergaderzaal dreigde het alsnog onderuit te gaan.

Wat er in de laatste 48 uur van de conferentie is gebeurd, is ongekend. De leiders van de grote landen zaten bijeen om serieus te onderhandelen over emissiereductie, temperatuurstijging en klimaatadaptatie. De Braziliaanse president Luiz Inácio Lula da Silva maakte geen geheim van zijn frustratie. In zijn toespraak zei hij dat de debatten hem deden denken aan de tijd dat hij als vakbondsleider tegenover werkgevers zat.

Lula sprak net na de Chinese premier Wen Jiabao en voor de Amerikaanse president Barack Obama. Maar hij leek niet in staat de twee kemphanen nader tot elkaar te brengen. Wen hield vol dat het Westen meer moet doen om klimaatverandering te bestrijden.

Obama eiste dat China zou instemmen met internationaal toezicht op de Chinese emissiedoelstellingen. Geen van beiden was openlijk bereid om te bewegen.

Beneden in het enorme atrium van het Bella Center sijpelde sporadisch iets door van de onderhandelingen die op de eerste verdieping werden gevoerd. Af en toe werd een glimpje opgevangen van de hoofdrolspelers. Journalisten en delegatieleden dromden soms samen op een van de trappen, alleen omdat anderen daar ook stonden te wachten, of omdat het gerucht ging dat Obama of een andere wereldleider zou verschijnen.

Soms kwamen ze daadwerkelijk voorbij, om snel achter een andere deur te verdwijnen. En dan werd geprobeerd om uit de samenstelling van de groep af te leiden in welk stadium de discussies waren. Pas achteraf bleek dat het akkoord in elkaar is gezet tijdens een ontmoeting tussen Obama, Wen, Singh, Lula en Zuma. Een opmerkelijk kwintet. Obama was bij de andere vier binnengedrongen – volgens sommigen per ongeluk – om met Wen te praten.

Europa stond aan de zijlijn. Een insider vertelde hoe de Duitse bondskanselier Merkel, de Franse president Sarkozy en de Spaanse premier Zapatero op een bepaald moment stonden te wachten totdat Wen, Singh, Lula en Zuma waren uitgepraat. Pas daarna mochten zij nog even aanschuiven.

Conferentievoorzitter Denemarken ging in het diplomatieke geweld helemaal ten onder. Rasmussen werd ’s nachts vervangen door Philip Weech, nota bene van de Bahama’s. Wat Rasmussen eerder niet was gelukt, deed Weech ’s ochtends met één krachtige hamerslag. De vergadering „neemt kennis van” het Kopenhagen Akkoord. Boem.

Europa is niet de enige die gehavend uit Kopenhagen is vertrokken. De G77, een diffuse groep van ontwikkelingslanden, is ook uit elkaar gevallen. De arme landen hebben gezien hoe China met een paar andere opkomende economieën de onderhandelingen in de tang hield en de doelstellingen van de ontwikkelingslanden ondergeschikt maakte aan het eigenbelang: geen concrete reductiedoelstellingen vastleggen, geen afspraken voor de lange termijn die China tot nieuwe verplichtingen zouden kunnen dwingen, geen datum waarop het akkoord in een juridisch bindend verdrag zou moeten zijn omgezet, geen heldere afspraken over internationale verificatie van de emissiereducties door opkomende economieën.

Binnen de groep van arme landen zelf ontstond ook nog eens onenigheid. Soedan, officieel voorzitter van de G77, besloot op eigen houtje het verdrag af te wijzen. Tot woede van andere G77-landen, maar tot tevredenheid van bijvoorbeeld Venezuela en Bolivia, die al dagen probeerden het onderhandelingsproces te ondermijnen.

De Amerikaanse president is erin geslaagd om een akkoord veilig te stellen. Maar gelet op de zwakte ervan, op de concessies die Obama heeft moeten doen, de vernedering die hij heeft moeten accepteren dat China na zijn vertrek nog afspraken terugdraaide, en de diplomatieke krachttoer die hij heeft moeten uithalen, is het bijna uitgesloten dat dit nog een keer kan lukken. Dat voorspelt weinig goeds voor het klimaatbeleid in de komende jaren.

    • Paul Luttikhuis