Science roept publicatie van Ardipithecus uit tot doorbraak van 2009

De publicatie van de verrassende voorouder van de mens Ardipithecus (4,4 miljoen jaar oud) is de belangrijkste doorbraak van het jaar 2009, volgens de redactie van het wetenschappelijke tijdschrift Science (18 december). Ardipiticus was heen nieuwe soort, maar over deze vroegste geschiedenis van de menselijke evolutie was nooit veel bekend. Van Ardipithecus waren een paar tanden en een stukje kaak beschikbaar. De publicatie van de nieuwe uitgebreide fossielenverzameling (resten van meer dan twintig individuen en een fossiel met schedel, handen, armen, voeten en heup) in oktober 2009 maakte aan die duisternis op slag een eind. Ardipithecus bleek nog uitstekend aangepast aan een leven in de bomen maar was ook al goed in staat om rechtop te lopen, zo bleek uit de heup die een soort half-om-half-mengeling van een mensenapen en een mensenheup was. Een andere conclusie was dat onze voorouders al 4,4 miljoen jaar geleden in allerlei anatomische details afweken van de huidige chimpansees. Daardoor is het onwaarschijnlijk dat de gemeenschappelijke voorouder van de chimpansee en de mens (die 6 à 5 miljoen jaar geleden leefde) een soort chimpansee was, zoals tot nu toe altijd werd gedacht.

Ook andere ontdekkingen uit 2009 worden door de redactie van Science als belangrijke doorbraken gepresenteerd. Zoals de ontdekking door de nieuwe Fermi Gamma-Ray Space Telescope van 16 nieuwe pulsars: snel ronddraaiende sterren die daardoor een pulserend signaal afgeven. Bijzonder is dat pulsars blijken uit te zenden in het gammastraling bereik. Ook de ontdekking van de receptoren van het plantenhormoon ABA, de vondst van éénpolige magneten, de uitkomst van de raketinslag op de maan (er is water!) en de succesvolle experimenten met gentherapie (tegen zeldzame blindheid, tegen ADL en tegen SCID.

De redactie besteed ook nog aandacht aan de vorig jaar voorspelde financiële crisis in de wetenschap (als breakdown of the year). Die viel nog mee, ook dankzij de vele extra miljarden stimulering van de economie. Maar de staat Californië heeft wel iedere ambtenaar, dus ook de universitaire, 4% moeten korten op het salaris. “Krijg je een nobelprijs, korten ze je salaris”, zei dan ook Elizabeth Blackburn (University of Californië), die dit jaar die prijs kreeg voor haar telomerenonderzoek.

De doorbraak van het jaar is een oude kersttraditie van Science. Vorig jaar waren de stamcellen nummer 1, omdat toen bleek dat een gewone huidcel was om te bouwen tot een stamcel waaruit weer heel andere weefsels konden worden opgekweekt. In 2007 golden de grote genetische verschillen tussen mensen als doorbraak. In 2006 was het het bewijs voor het vermoeden van Poincaré door de Russische wiskundige Grigori Perelman. En vier jaar geleden was ‘de evolutie’ doorbraak van het jaar, een nogal politieke keuze van Science vanwege het creationistische lawaai dat jaar. Hendrik Spiering

    • Hendrik Spiering