Prulletjes als godenbeelden

De Mansi en de Kanthy in Siberië vereren bijzondere goden: een plastic kikker beschermt de familie. Een speelgoedpaard is het Paard van de Hemelse Ruiter. Die gewoonte begon met een opwindbeertje.

Waarom zou je je eigen godenbeeldjes maken als je ze ook op de markt kunt kopen? Zo doen de Khanty-mensen in West-Siberië en het naburige Mansi-volk het al eeuwen.

Het zijn korte en stevige mannen en vrouwen, die rendieren houden en verder leven van jacht in de bossen. Handige lui. Op internet kan je zien hoe grote Amerikanen ingewikkelde dierenvallen van de Mansi proberen na te bouwen.

Omdat veel Khanty en Mansi zo traditioneel leven en werken komen er veel wetenschappers op bezoek om daarnaar te kijken. En die vielen om van verbazing toen ze in de grote tenten en de kleine houten huisjes allerlei beeldjes en speelgoed zagen, prachtig versierd met doeken of touwen. In de rest van Rusland staan de beeldjes en speelgoedjes gewoon in de vensterbank. Voor het mooi. Maar de Khanty vereren ze als goden. Een plastic kikker in een prachtig mandje is beschermheer van de familie. Een stenen beertje met ringen en een doek eromheen is de oppergod. Een rubber speelgoedpaardje wordt vereerd als het Paard van de Hemelse Ruiter. Een dansend meisje van porselein werd de moedergodin.

In musea en in oude verhalen vonden de wetenschappers nog veel meer voorbeelden. De gewoonte is waarschijnlijk meer dan driehonderd jaar geleden ontstaan, toen een expeditie uit Moskou een trommelend opwindbeertje liet zien aan de Khanty. Volgens sommige verslagen begonnen ze direct een religieuze dans. Soms worden plastic paarden of schapen ook gebruikt als ‘offerdieren’ door Khanty die een echt offerdier niet kunnen betalen.

Best praktisch gedacht, van die mensen uit Siberië. Helemaal omdat bij de meeste Khanty- en Mansi-volken alleen de priesters heilige beeldjes mochten maken. Wat moesten ze anders? Een enorm godentekort dreigde! De Russische marskramers waren een uitkomst, met hun manden vol prullaria. Dat mocht wel.

Hendrik Spiering

    • Hendrik Spiering