Kunst ondergeschikt aan het hogere doel

Tentoonstelling: Niet Normaal. T/m 7 maart in de Beurs van Berlage, Amsterdam. Inl: www.nietnormaal.nl***

De video-installatie Forever (2006) van Julika Rudelius is een genot om naar te kijken. Op twee beeldschermen vertellen vijf oudere Amerikaanse dames, die overduidelijk vele schoonheidsoperaties achter de rug hebben, wat ze zo mooi aan zichzelf vinden. Mijn figuur, zegt de een. Mijn ogen, zegt de ander. „Ik krijg vaak complimenten over mijn lippen”, beweert een derde. Twee tienermeiden die de video geamuseerd zitten te volgen, barsten op dat moment in schateren uit. Want die dikke, opgespoten lippen maken nu precies dat die vrouw er zo monsterlijk uitziet.

Wat de een normaal vindt, vindt een ander afschrikwekkend. Daarover gaat de tentoonstelling Niet Normaal, die deze week geopend werd in de Beurs van Berlage in Amsterdam. De manifestatie wil voelbaar maken wat het betekent om met een beperking of een ziekte door het leven te gaan. Er doen tachtig kunstenaars aan mee, veelal gevierde namen uit het internationale kunstcircuit. Sommigen zijn zelf gehandicapt, maar dat wordt nergens expliciet gemaakt. Hokjesdenken is nu juist wat deze expositie tegen wil gaan.

Niet Normaal is een idee van kunsttheoretica Ine Gevers, die op dezelfde plek in 1994 de succesvolle tentoonstelling Ik + de Ander samenstelde. Gevers, moeder van twee autistische zoons, noemt zich een ‘disability activist’ – iemand die opkomt voor mensen met een handicap. Een kunsttentoonstelling is volgens Gevers bij uitstek geschikt om het onderwerp ter discussie te stellen. Want kunstenaars kijken vaak net iets anders naar de wereld dan anderen.

Om de tentoonstelling binnen te komen moet je een spectaculaire hellingbaan beklimmen – een eentree die nu eens leuk is voor rolstoelers, en onhandig voor wandelaars. Bij de ingang kun je in een van de dozen van Job Koelewijns kunstwerk Boys & Girls (2006) plaatsnemen. Deze zien eruit als verpakkingen van mensgrote poppen. Wie durft, staat voor de rest van het publiek als Ken of Barbie te kijk. En bij het verlaten van de expositie kun je een gispen figuurtje van jezelf laten maken door kunstenaar Karin Sander, met een schaal van 1:8. Het geavanceerde 3D-scanapparaat registreert feilloos alle bierbuikjes en hangbillen, zo blijkt uit een schap vol voorgangers.

Niet Normaal is een echte ervaringstentoonstelling, vol videobeelden en bewegende sculpturen. Het interieur is fraai vormgegeven, met transparante filmschermen en hoge schrootjeswanden die zich slingerend door de ruimte begeven. Maar die golvende muren zijn niet erg geschikt om kunst aan op te hangen. Een prachtige serie tekeningen van Louise Bourgeois hangt precies in een curve en komt daardoor van de wand af. En ook de bijdrage van Marlene Dumas, een zelden getoonde serie portretten van medewerkers en patiënten van psychiatrisch instituut Het Hooghuys, hangt wat wiebelig aan de muur.

Gevers is erin geslaagd een aantal geweldige bruiklenen naar Amsterdam te krijgen, waaronder indrukwekkende sculpturen van Berlinde De Bruyckere, Patricia Piccinini, Marc Quinn en Jake & Dinos Chapman. Maar er is misschien wel te veel moois te zien – de expositie kampt met ernstig ruimtegebrek. Daardoor tetteren video’s door elkaar heen, en is Nedko Solakovs installatie This is me too..., waarin de Bulgaarse kunstenaar zich probeert te verplaatsen in achtereenvolgens een opgezette eend, een betonnen vloer en een sneeuwvlokje, zelfs maar voor de helft te zien.

De kunstwerken zijn enigszins ondergeschikt gemaakt aan het hogere doel van deze tentoonstelling. Dat is jammer, want Niet Normaal is een mooi initiatief, met veel passie gemaakt en stevig gesponsord door goede doelen. Er hoort een programma voor scholen bij dat, gezien de uitgelaten reacties van de aanwezige klassen („Ik ben lekker ook niet normaal!”), voor bewustwording kan zorgen. Maar om mensen aan te kunnen spreken, moeten de werken wel goed tot hun recht komen. Nu zijn er, voor een ‘normaal’ mens, net iets te veel prikkels.

    • Sandra Smallenburg