Het einde van de vrije zee

Wetenschapsbijlage 12-12-09

Met veel belangstelling las ik het artikel ‘Het einde van de vrije zee’. Het idee om Mare Liberum kritisch tegen het daglicht te houden snijdt absoluut hout – en niet alleen wegens de ongebreidelde visserij op volle zee. In 2003 publiceerde Justitiële Verkenningen een artikel van Marietta Harjono en mijzelf waarin wij het recht op vrije doorvaart ter discussie stelden (JV 2 13-03-2003 Vervuilen loont, Organisatie van internationale scheepvaart stimuleert milieuvervuiling op zee). Het artikel gaat onder meer in op het gemak waarmee schepen kunnen omvlaggen. Het systeem van goedkopevlagstaten (Flags of Convenience) leidt tot een minimale handhaving van excessen op zee. Bij de Internationale Maritieme Organisatie (IMO, de VN-organisatie die verantwoordelijk is voor zeevaart) hebben deze vlagstaten een doorslaggevende stem en kunnen zo beslissingen maken of breken.Enige citaten uit het artikel: ‘Hugo de Groot vond de vrije doorvaart een essentiële voorwaarde in het internationale handelsverkeer. Daarom beargumenteerde hij dat geen enkel land de open zee mag controleren. Mare Liberum wordt heden ten dage nog steeds gezien als het belangrijkste beginsel voor de internationale scheepvaart. Ook de Unclos, die algemeen geldt als de grondwet voor zeescheepvaart, gaat uit van dit principe. Artikel 24 stelt bijvoorbeeld dat een kuststaat geen maatregelen mag nemen tegen schepen die het recht op innocent passage zouden kunnen belemmeren.’ ‘Tijden veranderen en Hugo de Groot heeft ongetwijfeld niet voorzien dat vanaf de tweede helft van de twintigste eeuw een aanzienlijk aantal tankers zou vergaan, waarbij enorme hoeveelheden olie in zee terechtkwamen. Evenmin dat dit desastreuze gevolgen voor mariene organismen én de economie zou krijgen. Zou hij dit hebben vermoed, dan had hij in zijn wijsheid waarschijnlijk wel een clausule ingebouwd voor bescherming van het zeemilieu.’ ‘Het is daarom nu de taak van de Verenigde Naties, als beheerder van de internationale wateren, om deze leemte in Mare Liberum op te vullen. Bescherming van het zeemilieu dient het leidende principe bij elke wetgeving te worden. Daarvoor moet wel het een en ander op de schop.’ ‘Want zolang de Internationale Maritieme Organisatie in de wurggreep blijft van de goedkopevlagstaten blijft het zeemilieu lijden onder de praktijken van rederijen zonder scrupules.’ Voor het gehele artikel verwijs ik graag naar de website van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum van het ministerie van Justitie, www.wodc.nl

Eelco Leemans

Stichting De Noordzee