Figuratieve horror, abstract plezier

Littkemann, Jochen

Het golft, in het werk van de Duitse schilder Daniel Richter (1964). Hij schildert veel patronen van vloeiende lijnen en vlekken, zoals die in het echt vooral in golvend water te zien zijn. In zijn schilderijen maakt hij er dan ook in de eerste plaats water mee. Bij galerie Grimm in Amsterdam hangt een groot doek van een omgeslagen bootje waaraan zich drenkelingen vastklampen. Het water om de boot is diepzwart, daarop zijn – als krijtlijnen op een schoolbord – dunne witte kringen en stroomlijnen geschilderd.

Maar Richter maakt met de vloeiende vormen ook heuvellandschappen, eilandjes van sneeuw op rotsen of takken en zelfs menselijke figuren. Hij bouwt die mensen op uit een soort olievlekken in bijna fluorescerende kleuren. De omtreklijnen daarvan volgen vaak het volume van een kop, romp of ledemaat, maar er hangen soms kleurige spaghettislierten losjes aan een lichaam. In het schilderij met het gekapseisde bootje vloeien waterkringen mooi over in de drenkeling op de voorgrond. Felgekleurd komt hij uit de witte lijnen te voorschijn als de geest uit Aladins lamp.

De giftige kleuren werken natuurlijk vooral goed tegen een donkere achtergrond. In het zwarte water zien de schipbreukelingen eruit alsof ze iets radioactiefs gedronken hebben en voortaan lichtgevend door het leven moeten. Zolang dat leven nog duurt. De meesten kleven meer dood dan levend aan het bootje, met hologige koppen die ontleend lijken aan De Schreeuw van Munch.

Op Last Christmas (2009) trekt een kluitje figuren zich angstig terug in de rechter benedenhoek van het schilderij, omdat er van links twee grote wolven het beeld binnen wandelen. In het midden gaapt een pikzwarte ruimte. Naast dat zwart worden de chemische kleurtjes van de groep weer een soort blacklight en gaat het geel en rood van de wolven lekker vlammen.

Drenkelingen met doodskoppen, hongerige wolven, bang bijeengekropen mensen die doen denken aan de zombies uit Michaels Jacksons Thriller-clip: Daniel Richter spiegelt ons nachtmerrieachtige scènes voor. Toch stemmen zijn schilderijen vrolijk. Dat komt door die golfpatronen, door de gloeiende kleuren en door de materieschilderkunst binnen de contouren. Op figuratief niveau zie je horror en beklemming, op abstract niveau vrijheid en groot plezier in het schilderen.

Gijsbert van der Wal

Daniel Richter. T/m 9 januari bij Grimm, Keizersgracht 82, Amsterdam. Inl: www.grimmfineart.com