Dreigementen en dollars redden conferentie Europa is een van de verliezers

President Obama mocht in 15 uur tijd de show stelen in Kopenhagen. Er is een akkoord, maar het klimaat is daarmee niet gered.

TOPSHOTS US President Barack Obama (C left) speaks during a multi-lateral meeting with Chinese Prime Minister Wen Jiabao (2ndR), Indian Prime Minister Manmohan Singh (R) and other leaders at the Bella Center in Copenhagen on December 18, 2009 on the 12th day of the COP15 UN Climate Change Conference. TOPSHOTS/AFP PHOTO/ JEWEL SAMAD AFP

Barack Obama kwam, sprak en won. Ruim vijftien uur was hij aanwezig op de klimaattop in Kopenhagen en ruim vijftien uur hield hij de conferentie volledig in zijn greep. Dat hij zelf met lege handen kwam, maakte helemaal niet uit. Sterker nog, het was een onderdeel van een fraai georkestreerd diplomatiek offensief.

De Amerikaanse concessie was een dag eerder gedaan door minister van Buitenlandse Zaken Hillary Clinton. Zij beloofde dat Amerika samen met andere landen geld gaat zoeken voor een fonds dat vanaf 2020 jaarlijks 100 miljard dollar moet bijdragen aan klimaatbeleid in ontwikkelingslanden. Obama liet die toezegging aan Clinton over, omdat hij niet de indruk wilde wekken van nog meer Amerikaanse toeschietelijkheid. De VS waren al tot het uiterste gegaan, legde Obama uit in een harde, zakelijke toespraak, waarin hij herhaalde wat de VS op het gebied van klimaatverandering de afgelopen tijd al allemaal hebben gedaan. Obama sloot af met een dreigement, dat vooral gericht was tot China. „De tijd raakt op”, zei hij, we staan op een keerpunt: „Gaan we samen verder of scheiden hier onze wegen.”

Met deze strategie was Obama de avond daarvoor veilig afgereisd naar Kopenhagen – tot een paar uur voor vertrek had de Amerikaanse delegatie doelbewust in het midden gelaten of hij wel zou komen. Als de conferentie zou mislukken, kon hij China aanwijzen als de boosdoener. En als er wel een akkoord uit zou rollen, kon hij zichzelf presenteren als de redder van de klimaattop.

De klimaatconferentie mag dan gered zijn, het klimaat zelf zal daar waarschijnlijk nooit iets van merken. Het akkoord waarover de afgelopen twee weken is onderhandeld, en waar twee jaar naartoe is gewerkt, mist elke urgentie. Ook al wordt klimaatverandering een van de grootste uitdagingen van onze tijd genoemd. En ook al wordt in de tekst de wetenschappelijke visie onderschreven dat de gemiddelde temperatuur op aarde niet met meer dan 2 graden Celsius mag stijgen.

De landen zijn het er wel over eens dat de reductie van de uitstoot van broeikasgassen „in overeenstemming moet zijn” met wat de wetenschap eist. Maar er wordt geen tijdstip genoemd voor een piek in de emissies.

Vervolg Klimaatakkoord: pagina 5

Europa is een van de verliezers

De reducties zelf worden niet vastgelegd in bindende getallen, maar als een lijstje met beloftes van individuele landen, waarover nog veel onzekerheden bestaan. Bovendien is niet afgesproken of en hoe zal worden gecontroleerd of landen zich aan hun beloftes houden.

De passages over de financiën zijn nog het duidelijkst. Maar ook hier ontbreken deels de harde toezeggingen. Voor de korte termijn, tot 2012, is een bedrag van 30 miljard dollar beloofd. Maar daarvan ligt niet meer dan ruim 25 miljard op tafel. Bovendien komt een groot deel van dat bedrag uit oude potjes voor ontwikkelingshulp. Voor de periode na 2012 is financieel alles nog onduidelijk.

Vooral de ontwikkelingslanden reageerden vannacht zeer teleurgesteld. Een onderhandelaar van de G77 sprak van een „catastrofe”. Iemand van de kleine eilandstaten had het over „een ramp”. Bij deze landen zullen de gevolgen van klimaatverandering het hardst aankomen, en zij kunnen maar heel weinig doen om opwarming te voorkomen. Hun afwijzing relativeert de betekenis van het akkoord. Het is niet aan de gezamenlijke vergadering voorgelegd, ongetwijfeld omdat het dan zou worden afgewezen. Maar daarmee is het dus in feite ook geen tekst van de conferentie.

De frustratie van de arme landen is des te groter omdat zij bij de slotfase van de onderhandelingen slechts zijdelings betrokken waren. Volgens sommige westerse landen is dat hun eigen schuld. De arme landen frustreerden deze twee weken de vergaderingen met debatten over procedures en bijzaken. Daarmee toonden ze misschien een nieuwe assertiviteit, uit vrees dat China hen uit eigenbelang wel eens in de steek zou kunnen laten. Maar volgens de Amerikanen, en ook volgens veel Europese landen, misbruikten de Chinezen juist hun Afrikaanse vrienden om obstructie te plegen.

Zo werd de hele klimaattop een duel tussen China en de VS. China eiste grotere emissiereducties van het Westen. De VS wilden dat ook China zijn verantwoordelijkheid nam – wat werd gesymboliseerd in de eis dat Chinese toezeggingen door een onafhankelijke instantie mochten worden gecontroleerd.

Het resultaat is een akkoord waar beide landen redelijk tevreden mee zijn. Amerika omdat de nationale klimaatplannen voorlopig niet worden ingekapseld in een internationaal bindend verdrag – iets wat Obama in eigen land heel moeilijk zou kunnen verkopen. En China omdat het geen pottenkijkers hoeft te dulden bij toegezegde emissiereducties.

Europa is daardoor een van de verliezers. Het zit gevangen in een klimaatverdrag, het Kyoto-protocol, dat voorlopig ook na 2012 rechtsgeldig blijft. Zonder dat de twee grootste klimaatvervuilers, China en de VS – samen goed voor zo’n 40 procent van de wereldwijde emissies – eraan meedoen.