Wat doet Mick Jagger met dat bijbelverhaal?

Louis Goosen: Van Abraham tot Zacheüs. Thema’s uit het Oude en het Nieuwe Testament in religie, beeldende kunst, literatuur, muziek en theater. SUN, 494 blz. € 47,90

Marcel Barnard en Gerda van de Haar (red.): De Bijbel cultureel. De Bijbel in de kunsten van de twintigste eeuw. Meinema / Pelckmans, 694 blz. € 89,90 (geb.)

Het ene boek heeft het knuffelige Lam Gods van Zurbarán op de voorkant, het andere de robuuste Adam en Eva van Léger. Het ene is een encyclopedie, het andere niet. Het ene bestrijkt 25 eeuwen, het andere alleen de 20ste. Het ene analyseert 117 figuren uit het Oude en Nieuwe Testament, het andere 67 bijbelse verhalen. Het ene is zwart-wit, het andere wemelt van de kleurenplaatjes. Maar allebei mogen ze niet ontbreken in de boekenkast van iedereen die geïnteresseerd is in kunstgeschiedenis, volkscultuur en de christelijke traditie.

Allereerst Van Abraham tot Zacheüs, de bewerking en samenvoeging van twee inmiddels klassieke lexica van uitgeverij SUN uit de zogenaamde A tot Z-reeks. De figuren uit het Oude en Nieuwe Testament zitten nu in één band, van de vrome aartsvader die terugkomt in het werk van kunstenaars als Chagall en Strawinsky, tot de berouwvolle tollenaar wiens gesprek met Jezus tientallen middeleeuwse beeldhouwers en 17de-eeuwse schilders inspireerde. Want daar gaat het om in Van Abraham tot Zacheüs: de doorwerking van de bijbelse figuren in de kunsten (die getuige een recent boek als De karavaan, met moderne variaties op de bijbelverhalen door onder anderen Robert Vuijsje en Bas Heijne, nooit ophoudt). Helder uiteengezet in lemma’s van gemiddeld een paar bladzijden, voorzien van een keuze uit de bijbelse kunstwerken in zwart-wit en besloten met een uitgebreide literatuurlijst en register. Een monnikenwerk – van de hand van één man. Want anders dan de meeste A tot Z-boeken is Van Abraham tot Zacheüs min of meer een soloproject van Louis Goosen.

Aan De Bijbel cultureel, dat bijna zo dik is als het Boek der Boeken zelf, werd meegewerkt door zes specialisten in beeldende kunst, film, theater, klassieke muziek, popmuziek en literatuur,van wie Jaap Goedegebuure de bekendste is. De literatuurcriticus schreef onder meer over Bordewijks Karakter in het hoofdstuk ‘Isaak’ en over ‘Dostojevski als mentor en messias’ in het hoofdstuk ‘Bergrede’. Alle specialisten schreven elk een stuk of twintig op zichzelf staande essays over één kunstwerk of één thema, en gaven per hoofdstuk ook nog een aantal ‘karakteristieken’, korte beschrijvingen van bijbels geïnspireerde kunstwerken.

Bijna op elke bladzij staat wel iets verrassends: een vergelijking van de James Dean-film East of Eden en het verhaal van Kaïn en Abel; een analyse van David Bowie’s jaren-zeventigmeesterwerk Ziggy Stardust in het licht van de Wederkomst Christi; een Corbijn-foto van Mick Jagger als duivel, bij wijze van link tussen de Stones- song ‘Sympathy For The Devil’ en het Ecce Homo-moment uit het Lijdensverhaal. De beeldresearch is bewonderenswaardig: schilderijen (Marlene Dumas’ Magdalena), platenhoezen (Lennons Imagine als illustratie van ‘Hemels Jeruzalem’, theaterfoto’s (Freek de Jonge in het hoofdstuk over het ‘Twaalfprofetenboek’), filmstills (Herodes in Jesus Christ Superstar!), architectuur (een Toren van Babel van Vladimir Tatlin) en bladmuziek (Sieben Worte van Sofia Goebaidoelina). Alles is even vlekkeloos gereproduceerd – de ook al zo mooi uitgegeven Geschiedenis van de kinderbijbel in Nederland van Willem van der Meiden (zie het interview op www.nrcboeken.nl) is er niets bij vergeleken.

December is de maand van de bezinning – en van de kerstcadeaus natuurlijk. Er resten nog een paar dagen om over te gaan tot aanschaf van De Bijbel cultureel, om vervolgens bladerend en lezend het jaar 2009 uit te gaan.

De karavaan. Tien verhalen uit de Bijbel opnieuw verteld. Podium, 165 blz. € 15,-. Willem van der Meiden: ‘Zoo heerlijk eenvoudig’. Geschiedenis van de kinderbijbel in Nederland. Verloren, 462 blz. € 35,- (geb.)

    • Pieter Steinz