Röntgenfoto's van kunst

Nederland, Amersfoort, 09-07-2003 Het medisch Centrum 'De Meander', de radiologie afdeling. Hoofdrestaurateur Jorgen Wadum van het museum 'het Mauritshuis' houdt de schilderij 'Het puttertje' uit 1654 van Carel fabricius, een leerling van Rembrandt, bij de rontgenfoto van de schilderij gemaakt in een CT-scannner, een Computer Tomograaf, om de geheimen van deze schilderij te ontrafelen. Foto: Evelyne Jacq Jacq, Evelyne

‘Je verwacht zoiets in Kazachstan of België, maar niet in Nederland’, zei de Vlaamse kunstcritica Ann Demeester afgelopen zondag in het tv-programma Buitenhof toen de langdurige verbouwingen van drie musea in Amsterdam ter discussie werden gesteld. De inzet van het gesprek was helder: wat moet er gebeuren nu een hele generatie opgroeit zonder dat ze kennis hebben kunnen nemen van de kunstschatten die het Stedelijk, Het Rijks- en het Scheepvaartmuseum rijk zijn? De teleurstellende kwaliteit van het staal voor het Stedelijk klinkt dan als een zwak argument, en gespreksleider Peter van Ingen was er duidelijk op gebrand die zondagochtend met een oplossing te komen voor het gebrek aan historische en kunstkennis bij de huidige schoolgaande generatie. Ondertussen deed Demeester er nog een schepje bovenop. Met moderne kunst moet je leren omgaan, zei ze. Het Stedelijk Museum moet fungeren als een ‘gewenningskliniek’ om in de toekomst moderne kunst te kunnen waarderen.

Dat dat geen overbodige luxe is, werd onlangs pijnlijk duidelijk: laatst werd in een kinderprogramma waarin wensen vervuld worden, een doek van schilder Jef Diederen kapot geslagen. Het jongetje wilde graag kunst mollen, en wensen zijn er om te vervullen. Het is een mogelijke oplossing: de musea zijn gesloten, dus laten we kapot maken wat we niet kunnen ophangen.

Maar dat was niet de oplossing waar Van Ingen naar zocht. ‘Wat moet er vanaf morgen gebeuren aan dit kennishiaat?’ luidde zijn wederkerende vraag. Conclusie van het gesprek: niet alleen een wethouder in Amsterdam moet zich over de kwestie buigen, maar ook Job Cohen en liefst de hele vaderlandse politiek. En dan moesten er meteen lessen voor de toekomst uit getrokken worden. Of je dan morgen de deuren weer kan openen: ik betwijfel het.

Beter had de oplossing gezocht kunnen worden bij de Australische schrijver Murray Bail. In zijn reisroman Heimwee (1980) laat hij Australische toeristen de wereld rondreizen, waarbij musea niet gemeden worden. De merkwaardigste musea worden opgezocht, waaronder die over de grasmaaimachine, haarolie, manchetknopen, verroest ijzer en het menselijk been. Wanneer het gezelschap in Londen aankomt en de National Gallery bezoekt, blijkt dat alle renaissancedoeken zijn vervangen door röntgenfoto’s ervan. ‘Van een afstandje was het verschil nauwelijks te zien geweest. De röntgenafdrukken waren speciaal op maat gemaakt en in lijsten van de originelen geplaatst; forensisch kunststukje van de technici in de kelder’. En in de Tate Gallery zijn meesterwerken vervangen door realistische kleurendia’s: ‘van alle schilderijen hebben ze het onderwerp achterhaald. En dat zijn ze gaan fotograferen, zodat je kunt zien hoe het betreffende ding of landschap er nú echt uitziet’.

Röntgenfoto’s of dia’s van de stukken uit het Stedelijk Museum: dat lukt misschien niet in één dag, maar het gaat vast sneller dan politiek overleg of onderzoek van een nieuwe commissie. En goed, het zijn misschien geen lessen Museum Verbouwen, maar leerrijk is het vast om te zien welke angst er nog overblijft wanneer je een röntgenfoto maakt van Barnett Newmans Who’s Afraid of Red, Yellow and Blue. En als alle deuren dan weer open zijn, laat je de röntgenfoto’s weer kapot snijden in een tv-programma.

Toef Jaeger