Onderhandelen in de verlenging

Écht mislukken kan Kopenhagen eigenlijk niet. Maar ook nu weer dreigt een topconferentie op een dramatische slotsessie uit te lopen.

De tijd in Kopenhagen dringt, maar tijd is in internationale onderhandelingen een rekbaar begrip. De grote Europese topconferenties eindigen altijd in de vroege ochtenduren. Eén tweedaagse top duurde zelfs vijf dagen.

Met de aanwezigheid van meer dan honderd regeringsleiders kan een eventuele blessuretijd in Kopenhagen evenwel geen dagen duren. „Je kunt altijd wel glijden in de tijd, maar die mensen gaan op een goed moment echt weg en dan is de top ook afgelopen”, zegt Jan Pronk, die royale ervaring opdeed met VN-onderhandelingen en zelf de klimaatconferenties van Den Haag en Bonn voorzat.

In het Bella Center is nu alle hoop gevestigd op de magie van de regeringsleiders. Pronk: „De leiders worden binnengehaald als de verlossers. Maar de verlossers kunnen niets verlossen. Het gaat om geven en nemen, het gaat er om je huid zo duur mogelijk te verkopen.”

De Britse oud-diplomaat Sir Colin Budd denkt dat alleen de regeringsleiders een akkoord kunnen bereiken. „De charme van Obama kan wel degelijk verschil maken en hij is de enige die met de Chinezen een deal kan sluiten waarin Chinese klimaatsconcessies worden geruild tegen iets anders dat de Chinezen graag van de Amerikanen willen hebben. Bovendien weet iedereen dat Obama de man is die een Amerikaanse bijdrage door de Senaat moet loodsen.”

Écht mislukken kan Kopenhagen eigenlijk niet. Toppen lukken altijd, zegt journalist Jan Werts. Sinds 1975 volgt hij alle Europese toppen en promoveerde op het onderwerp ‘EU-toppen’. Deelnemers willen gezichtsverlies vermijden.

Vervolg Ondehandelingen: pagina 5

Voorwaarden voor succes top ontbreken

Slechts één keer sprak een voorzitter na afloop van een EU-top van een mislukking: de Griekse premier Andreas Papandreou in 1983.

Om tot beduidende resultaten te komen moet een top aan een aantal voorwaarden voldoen. De omstandigheden in Kopenhagen zijn verre van optimaal. „Essentieel voor de slotfase is de positie van de voorzitter”, zegt Pronk. „Die moet het onderhandelingsproces dat vooraf ging bijzonder goed kennen en hij moet exact weten welke posities de deelnemers innemen en waarom.”

Maar de methodiek van de VN-klimaattoppen brengt met zich mee dat de voorzitter wisselt met het begin van elke nieuwe conferentie. „Er komt nu een verse voorzitter die het proces niet goed kent, omdat hij het niet heeft meegemaakt en die ook de posities en de problemen van de deelnemers niet goed kent. Het leiderschap is dan zwak, dat ligt niet aan de persoon, maar aan het proces.”

De late wisseling van voorzitterschap is ook slecht voor de voorbereiding van de top. „Naarmate de nieuwe conferentie dichterbij komt verslapt de aandacht van de zittende voorzitter en ontstaat een gebrek aan politieke leiding. In dit geval is het een proces van louter stilstand geweest. Er werd niet voldoende geduwd en gesjord.”

Werts destilleerde uit honderd EU-toppen drie voorwaarden die leiden tot succes. De inzet van de top moet duidelijk zijn, de voorbereiding moet goed zijn en er moet een harde kern van deelnemers zijn die vooraf weet waar ze uit wil komen. „Kopenhagen voldoet aan geen van die voorwaarden.”

De ervaring leert echter ook dat toppen met een mager resultaat op korte termijn gevolgd worden door een top mét doorbraken.

    • Michel Kerres