Glossy feestbeest

In ‘Extreem’ van de Vlaamse regisseur Moeremans veranderen vrouwen van feestbeest in wraakgodin in wrak. ‘Meneer, ge moet kletsen op uw boem krijgen!’

Regisseur Sarah Moeremans. Gefotografeerd op 3 december 2009 door Michel Porro. Foto: ©michelporro.com

‘SBS6 is mijn grootste inspiratiebron.” Regisseur Sarah Moeremans (Bonheiden, België, 1979) zegt het gekscherend, maar meent het serieus. „Wat ik bedoel is dit: op dat soort zenders zijn de uitwassen van onze tijdgeest het slechtst gecamoufleerd.”

Maandag gaat in de regie van Moeremans Extreem in première, een productie van REP (Rick Engelkes Producties) en MTV, naar William Mastrosimone’s Extremities (1982). Naast acteur Loek Peters vertolken televisiebekendheden Birgit Schuurman, Jennifer Hoffman en Eva Duijvestein de hoofdrollen. Het is een commerciële productie, bedoeld voor een groot publiek van tieners. En dat terwijl Moeremans, die in 2005 de Ton Lutzprijs won voor haar afstudeervoorstelling Roostattoo, zich sindsdien juist bekwaamde in voorstellingen voor kleine productiehuizen, en in het experiment: ze maakt extravert teksttheater, waarin beeld, speelstijl en muzikaliteit een energiek geheel vormen. „Ik moest wel even goed nadenken toen ik gevraagd werd. Maar de grote zaal en het grotere publieksbereik gaven de doorslag. Ik ben verliefd op het theater, en ik wil andere mensen dat ook laten worden.”

Een deel van de cast en de keuze van het stuk stonden van tevoren vast. Extremities gaat over drie vrouwen die een huis delen, en die in een beangstigende, confronterende situatie belanden: een van hen, Marjorie, wordt door een insluiper bijkans verkracht. Ze weet hem te overmeesteren en takelt hem vervolgens in haar woede flink toe. Ze bindt hem vast aan een stoel, niet van plan hem nog vrij te laten. Dan komen een voor een de andere vrouwen thuis.

Ik had wel het een en ander op het stuk aan te merken”, formuleert Moeremans voorzichtig in haar fluwelen Vlaamse accent. „Die dader-slachtoffer omkering vind ik bijvoorbeeld gedateerd. Daarbij was de manfiguur te eenduidig, waardoor het ‘een verhaaltje over een verkrachter’ werd. En het origineel is gespeend van humor. Dat kan niet, dan wordt het een draak.

„Maar ik hoef die zwaktes er niet in te regisseren. Een stuk is dode letter op papier, dat is nog geen theater. Ik wilde er een voorstelling van maken waar ik ook zelf naar zou kunnen gaan kijken. Dat is gelukt.”

Tijdens haar voorbereiding las Moeremans een boek van de Britse cultuurfilosoof Theodore Dalrymple over het claimen van het slachtofferschap en een citaat in een krant over Karst T. Ze leest het voor vanaf haar iBook: ‘Deze desperado is bijna altijd een man, een stille, teruggetrokken levende man, die in afzondering zijn rancune voedt, totdat hij een gewelddadig monster is geworden dat wraak neemt op de wereld die hem vergeten is.’ „Volgens mij zijn de manfiguur uit Extreem en zo’n Karst T. hetzelfde. Ze vinden dat ze ergens recht op hebben, of dat nu aandacht is, of een vrouw, en als ze het niet krijgen, dan komen ze het halen.

„De man in dit stuk belijdt een soort communisme voor dummies, tot in het extreme doorgevoerd: de gewone man heeft overal recht op, dus heb ík overal recht op. Die houding combineerde ik met het RTL-programma Take me out. Gruwelijk is dat. Er komt een man binnen die een leuke vriendin zoekt, en daar staan dertig madammen voor hem, die hem met één druk op de knop mogen afwijzen. Dat doen ze meteen na binnenkomst, bam, bam, bam. Als je niet zo zeker bent van jezelf, niet zo sterk in je schoenen staat – wat doet zoiets dan met je? Dat gevoel van afwijzing, van slachtofferschap, en de woede daarover, zit heel erg in de manfiguur in mijn stuk.”

Om de verkrachter meer diepte te geven, kreeg hij meer tekst. Moeremans schreef een nieuwe, gevaarlijk verleidelijke monoloog, waarin de man letterlijk spuugt op de arrogantie van de vrouwen – hij voelt zich vernederd omdat zij hem dagelijks negeren. Mede dankzij het knappe acteerwerk van Loek Peters ga je bijna in zijn slachtofferschap geloven. „Ik wilde dat je ergens met hem mee kan voelen. Zo van: ‘Meneer, gij hebt hulp nodig! Maar dit is niet de weg; ge moet kletsen op uw boem krijgen!’”

Ook in de vrouwenrollen zit een zekere dubbelheid, een omkeerpunt. Eerst en vooral in de rol van Marjorie, gespeeld door Birgit Schuurman. Van naïef en zorgeloos transformeert zij tot wraakgodin en vervolgens tot wrak. Voortaan zal ze vermoedelijk vóór alles argwanend zijn. „Gisteren stond ze nog op een feestje in haar blote tieten op tafel te dansen, vanaf vandaag durft ze nooit meer een rokje aan.” Moeremans is blij met Schuurman in die rol. „Ik vind Birgit een zorgeloze vrouw, precies zoals ik wilde dat Marjorie zou zijn. Birgit is 32 maar kan eruit zien als 15. En dan is de vraag: wat gebeurt er met meisjes van 15 als ze doodsangsten uitstaan?”

Terry (Eva Duijvestein) maakt eveneens een extreme omslag. „Zij gaat van bang muisje naar minnares. Ze heeft een andere agenda dan de rest. In het origineel is dit personage veel platter; Eva heeft haar heel gelaagd gemaakt. Zij heeft het drama aan haar kont hangen.”

Moeremans staat bekend als acteursregisseur, met veel aandacht voor speltechniek. Hoe was het om te werken met Schuurman, een ongeschoold actrice? „Voor haar was het soms wennen. Ik heb haar gevraagd abstracter, absurdistischer te spelen. Dat was ze niet gewend. Als ze op zeker moment boos rondloopt in haar regenjasje met te grote handschoenen aan, dan is ze een soort Purno (het VPRO-tekenfilmfiguurtje in het paarse schaatspakje, red.). „Maar dat is niet realistisch!” zei zij vaak. „Maar theater is ook niet realistisch, zei ik dan.”

Voor televisiester Jennifer Hoffman is het de eerste keer op het toneel. Haar Patricia zorgt in het stuk voor de komische noot. Moeremans: „Voor Jennifer was de lange concentratieboog wennen. Maar zij bleek van zichzelf wel een groot komisch talent. Het was alsof je iemand wilt leren fietsen, maar hij kan het al.”

Moeremans was nieuwsgierig naar de haar aangewezen actrices, alle drie min of meer ‘Bekende Nederlander’. „Ik wist niets van hen, behalve wat ik in ‘de bladen’ las.” In haar stuk speelt de regisseur ook met hun media-identiteit: de drie vrouwen zijn leeghoofdige feestbeesten die dagelijks hun Vespa in P.C. Hooftstraat parkeren. Hun kleding, hun huis, hun leven; alles is gestyled.

„Dat ‘glossy’ beeld heeft dit publiek vermoedelijk van hen. En ze denken waarschijnlijk dat dat een aantrekkelijk leven is. Daar wil ik met dit stuk kanttekeningen bij plaatsen. Deze vrouwen leven onbewust, denken niet na over hun handelen, hebben nauwelijks moreel besef. Alles moet altijd leuk zijn, het mag nooit diepte krijgen of moeite kosten. Hun leventje is oppervlakkig, overzichtelijk. En dan komt opeens de rauwe werkelijkheid binnen.”

Extreem gaat 21/12 in première. Inl. mtv.nl/extreem/