De grenzen van vriendschap verkennen

‘Vrienden’ heten de contacten die je opdoet op de ‘sociale site’ Facebook, en als iemand je uitnodigt om ‘vriend’ of ‘vriendin’ te worden, zegt Facebook braaf dat je iemand moet kennen, alvorens daar op in te gaan. Maar ik heb zo’n donkerbruin vermoeden dat het de meeste Facebook-gebruikers net zo vergaat als ik: mijn meeste vrienden heb ik helemaal nog nooit ontmoet, het zijn hoogstens kennissen van kennissen van mensen die ik wel eens heb ontmoet. Ik ben in mijn toelatingsbeleid op Facebook net een nachtclubportier: dames komen er altijd in, onbekende heren worden vaak geweigerd.

Is ‘vriendschap’ op Facebook niet een te groot woord, of is dat een ouderwets standpunt en geeft Facebook juist de moderne maatstaf aan voor vriendschappen? In dat geval is de wereld er in sommige opzichten op vooruitgegaan: niet alleen word je makkelijker vrienden, maar je kunt met een druk op de knop aan vriendschap weer een eind maken – vroeger allemaal tijdrovende processen.

Een andere verandering is dat onder Facebook-vrienden de keerzijde des levens nauwelijks aan de orde komt. Geen gezeur meer over huwelijksmoeilijkheden, zelfmoordneigingen, ongelukkige liefdes, fatale ziekten. Op Facebook is iedereen bij voortduring met iets leuks, ondernemends of liever nog artistieks bezig.

Onder mijn ‘vrienden’ op Facebook bevindt zich een kunstenares, Hester Scheurwater, die vrijwel elke dag een foto van zichzelf rondstuurt. Ik ken haar via een andere dame, die ik wel het genoegen heb in het echt te kennen, en met wie zij foto’s uitwisselt van hun schoenen en voeten – een kunstproject, U begrijpt het.

Maar de nieuwe ‘vriendin’ bleek ook nog een solo-project te hebben, waarbij zij zichzelf met haar iPhone onveranderlijk wijdbeens portretteert. Pornografisch kun je de foto’s niet noemen. Hester heeft namelijk steeds een panty aan, in diverse modekleuren. Een maand dit project volgen, en het nylon pantykruisje kent voor de kunstliefhebber geen geheimen meer. Enigszins pikant zijn de foto’s natuurlijk wel, en het wekt dan ook weinig verwondering dat Hester wel meer dan vijfhonderd vrienden heeft op Facebook. Afgaande op de veelal licht ironische commentaren bij de foto’s („had je iPhonetje achter het bed laten vallen?” – bij een ingewikkelde pose voorover) betreft het hier tevreden toeschouwers.

Deze kleine idylle werd vorige week ruw verstoord, als we het verhaal van de kunstenares mogen geloven. Een van ons heeft een foto namelijk gerapporteerd, als zijnde in strijd met de gebruiksvoorwaarden van Facebook, die onzedelijkheid verbieden. De foto werd door Facebook verwijderd. Toen de fotografe haar volgelingen tot actie opriep en voorstelde de gewraakte afbeelding over te plaatsen op de eigen account, werden vier ongelukkigen die dat deden prompt helemaal van Facebook afgegooid.

Wie binnen onze vriendenkring van 520 de verrader is geweest – dat kun je niet weten. Evenmin wie bij Facebook het beulswerk opknapt. Een meneer in Iowa of Rawalpindi met misogyne neigingen? Een computer in Silicon Valley, geprogrammeerd op het opsporen en elimineren van pantykruisjes? Kijk, dat is misschien wel een essentieel verschil tussen vriendschap en vriendschap op Facebook. Het heeft iets van de vroegere DDR: heel gezellig allemaal, maar je weet nooit wie van je vrienden voor de Stasi werkt.

    • Raymond van den Boogaard