Chaos, in plaats van een akkoord

Regeringsleiders in Kopenhagen hebben minder dan een dag te gaan op de klimaattop.

Sommigen zeggen nu dat ze liever géén akkoord willen, dan een te zwak akkoord.

A protestor has his eyes washed after he was sprayed with tear gas during clashes with police at a Reclaim Power Demonstration in front of the United Nations Climate Change Conference 2009 in Bella Center in Copenhagen December 16, 2009. REUTERS/Scanpix/Jens Norgaard Larsen (DENMARK - Tags: ENVIRONMENT CIVIL UNREST IMAGES OF THE DAY) DENMARK OUT. NO COMMERCIAL OR EDITORIAL SALES IN DENMARK REUTERS

He Yafei, de Chinese onderminister van Buitenlandse Zaken, permitteerde zich gistermiddag aan het begin van zijn persconferentie op de klimaattop een grapje. Hij constateerde dat het veel drukker was dan de vorige keer en zei te hopen dat dat niet kwam omdat net vóór hem de voorzitter van het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden, Nancy Pelosi, en een groep Congresleden een persconferentie hadden gegeven.

China en de VS blijven goed op elkaar letten hier in Kopenhagen, waar het eindspel is begonnen. Samen hebben ze, zo lijkt het, de onderhandelingen overgenomen. Een onderhandelaar zei ’s ochtends in de metro onderweg naar de conferentiezaal dat de twee „zijn verstrengeld in een dodelijke dans. Je zou willen dat ze eens een nieuw danspasje leerden”.

Maar een ander dansje is er gisteren de hele dag niet van gekomen. De Amerikanen blijven wijzen op de noodzaak van bindende en controleerbare emissiereducties door China. De Chinezen constateren dat de beloftes van rijke landen bij elkaar nog steeds niet de minimale doelstelling halen die ze zichzelf hebben gesteld.

Woensdag, de eerste dag dat de regeringsleiders officieel de onderhandelingen van de ambtenaren hadden overgenomen, maakte de Chinese topdiplomaat Su Wei meteen duidelijk dat met China niet te spotten valt. Hij protesteerde tegen een nieuw Deens initiatief voor een slotdocument. Dat werd premier Rasmussen, die het bij veel ontwikkelingslanden heeft verbruid, even te veel. Wanhopig riep hij dat de wereld volgens hem zat te wachten op een akkoord om klimaatverandering te bestrijden en niet op nog een debat over „procedures, procedures, procedures”.

Wat nou procedures, zei Su Wei. „Je kunt toch niet zomaar een of andere tekst uit de lucht plukken.” Hij beschuldigde de Denen van obstructie – ze probeerden volgens hem de voorstellen van hun Europese vrienden door te drukken. Een typisch voorbeeld van westerse intimidatie. De interventie had succes. De tekst is van tafel en er wordt alleen nog gesproken over de twee bestaande ‘sporen’, precies zoals twee jaar geleden op Bali is afgesproken: de actualisering van het Kyoto-protocol en het klimaatbeleid voor de lange termijn.

Maar de ontwerpteksten staan nog zo vol onzekerheden, dat het onmogelijk is om die op tijd af te hebben. Met minder dan een dag te gaan, staan de gezichten van de onderhandelaars in het Bella Center dan ook steeds strakker. Het nerveuze verkeer tussen de vergaderzaaltjes neemt snel toe. Afgelopen nacht zijn de onderhandelingen, net als de laatste twee nachten, gewoon doorgegaan. Kleine succesjes worden gemeld – grote doorbraken blijven uit. De landen lijken elkaar maar half te begrijpen.

In de luwte van de onderhandelingszaaltjes weten diplomaten elkaar nog wel te vinden. Maar in wat regeringsleiders en ministers in het openbaar zeggen, praten ze langs elkaar heen. Over één ding zijn ze het eens: zonder akkoord stevenen we af op een ramp. Welke ramp? En welk akkoord? En hoe dat te bereiken? Dat hangt er vanaf aan wie je het vraagt.

Toch kan bijna niemand in het Bella Center zich voorstellen dat de klimaattop mislukt. Het lijkt uitgesloten dat de regeringsleiders (volgens de laatste telling komen er 115) die sinds gisteren invliegen, morgenavond met lege handen naar huis willen. Er moet gewoon een akkoord komen, zelfs als het niet veel voorstelt.

Daarom liet Hillary Clinton op haar persconferentie gisteren in het midden of president Barack Obama daadwerkelijk komt. Het gerucht ging al langer dat hij misschien zou wegblijven. Toen Clinton ernaar gevraagd werd, zei ze: „Hij zal komen, als er iets is om voor te komen.”

Gisteravond was nog onduidelijk of Obama vindt dat er genoeg aanleiding is. Maar zelfs als dat het geval is, gaat bijna niemand er meer vanuit dat het veel uitmaakt. De laatste Amerikaanse belofte kwam gisterochtend van Clinton: Amerika helpt mee de 100 miljard dollar (bijna 63 miljard euro) te vinden voor het klimaatbeleid van arme landen na 2020, tenminste, als andere landen daar iets tegenover stellen. Met meer komen de VS waarschijnlijk niet. „We beloven geen dingen die we niet hebben”, zei Amerikaanse klimaatgezant Todd Stern gisteren, om te hooggespannen verwachtingen de kop in te drukken.

De Chinese onderminister He Yafei deed op zijn persconferentie ook geen nieuwe voorstellen. Een Chinese woordvoerder suggereerde zelfs even dat de landen misschien niet langer moet streven naar een akkoord, maar tevreden moeten zijn met „een of andere korte politieke verklaring”. Hij zei niet wat daar dan in moest staan.

Maar volgens Yvo de Boer, hoofd van het klimaatbureau van de VN, gaat het niet alleen om China en de VS. Het gaat ook over zorgen van kleine eilandstaten – over de president van Tuvalu, eilandstaatje in de Grote Oceaan, die in tranen vertelde dat hij vreesde voor het voortbestaan van zijn land. „Zij zullen niet akkoord gaan met een zelfmoordpact”, zei De Boer. En het gaat ook over Afrikaanse landen, die nu al de gevolgen van klimaatverandering ondervinden. Zij benadrukken dat ze liever geen akkoord hebben dan een zwak akkoord.

Volgens sommigen staat de assertiviteit van de arme landen een akkoord in de weg. Anderen denken dat het aan het eind met Afrika wel goed zal komen. „Als we ze een zak met geld voorhouden, draaien ze wel bij”, zei iemand, die dat later natuurlijk niet openlijk wilde herhalen. Het is ook lang niet zeker dat hij gelijk heeft. Het weglopen van de onderhandelingen in het begin van de week laat zien dat de Afrikaanse landen zich niet zomaar laat afschepen.

De rellen en de demonstraties van de afgelopen dagen lijken voorbij. De toegang voor milieugroepen die op dit soort conferenties altijd massaal aanwezig zijn, is drastisch ingeperkt. Aan de organisatorische chaos van het begin van de week is een einde gekomen. Maar de inhoudelijke chaos binnen is nog steeds compleet.

    • Paul Luttikhuis