'Amerikaanse bescherming? Niet aan beginnen'

Voor de opbouw van Uruzgan maakt het niet veel uit als de Nederlandse militairen er weggaan, zegt Cordaid. Maar liever geen Amerikanen in hun plaats.

Doorgaan met hulpverlening in Uruzgan als de Nederlandse militairen straks weg zijn? René Grotenhuis aarzelt geen moment. „Ja. We hebben altijd gezegd dat we niet afhankelijk zijn van militairen. We zaten er al voordat ze kwamen en we blijven als ze weg zijn.”

Grotenhuis is directeur van de Nederlandse ontwikkelingsorganisatie Cordaid, sinds 2001 actief in Afghanistan. Drie jaar voor de Nederlandse militaire missie er in 2006 begon, vestigde Cordaid zich ook in de zuidelijke provincie Uruzgan. Belangrijkste werk: met lokale partners basisgezondheidszorg opbouwen en de landbouwsector verbeteren. Grotenhuis kwam begin deze week terug uit Uruzgan. Hij sprak daar met de lokale partners, die het „jammer” vinden als Nederland vertrekt.

Uw collega Willem van de Put, van HealthNet, zegt alleen maar last te hebben van de militairen.

„Zo zien onze partners daar het niet. Het is nu relatief rustig in Uruzgan. Lokale stammen hebben conflicten uitgepraat en overeenkomsten met elkaar gesloten. De onderlinge spanningen zijn afgenomen en daarvoor heeft Nederland de ruimte geschapen. Ik heb minder de neiging te stellen dat Nederland er veiligheid heeft gebracht. Je kan wel zeggen dat Nederland niet als een olifant door de gevoelige stammenverhoudingen heen is gaan lopen.”

Dus Nederland heeft het verschil gemaakt?

„Als je ziet hoe men de ingewikkelde stammensamenleving zijn gang heeft laten gaan, is dat zo.”

Verandert dat als de Nederlanders weggaan?

„Ik denk het wel als de Amerikanen het overnemen. Die kan je in het omgaan met dit soort verhoudingen niet vaak op al te veel subtiliteit betrappen. Die zijn toch meer straightforward. Neem hun strategie om lokale milities te bewapenen, als tegenmacht tegen de Talibaan. Als een bepaalde stam wapens krijgt en een andere niet, kan dat er al gauw toe leiden dat het kaartenhuisje van stammenverhoudingen in elkaar dondert. Maar Amerikanen zijn voor dat soort argumenten veel minder gevoelig. Die zeggen: zo willen we het doen, zo gaan we het regelen. Dat vind ik het zorgelijke van een Nederlands vertrek: Uruzgan kan er instabieler van worden.”

Wat betekent het voor Cordaid als Nederland militair weggaat?

„Niet veel. Wij blijven gewoon ons werk doen en de contacten met de Nederlandse ambassade houden. Ik ben nu begonnen contacten met de Amerikanen te leggen.”

Maar u praat liever met Nederlanders?

„Het praat makkelijker. En ik kom makkelijker binnen bij de Nederlandse ambassade dan de Amerikaanse.”

Minister Koenders [Ontwikkelingssamenwerking, PvdA] zegt dat andere landen de bescherming van opbouwwerkers kunnen overnemen. De Amerikaanse NAVO-ambassadeur, Ivo Daalder, bestrijdt dat.

„Ik geloof niet in een Nederlands Provinciaal Reconstructie Team [PRT] dat dan force protection krijgt van andere landen. Ik zie het al voor me. Dan moet zo’n Nederlandse leider van zo’n team eindeloos met bijvoorbeeld de Amerikanen gaan marchanderen over de wijze waarop beschermd wordt. Daar moet je niet aan beginnen.”

Maar wat dan?

„Als je als Nederland een PRT wil handhaven, moet je voluit voor zowel de civiele als de militaire kant kiezen. Maar veertig civiele Nederlandse deskundigen door Amerikanen laten beschermen is een ingewikkeld scenario.”

Dus dan het Nederlandse PRT maar weghalen?

„Dat is de harde consequentie. Als je weggaat met jouw militairen, moet je ook je PRT terugtrekken. Maar laten we niet doen alsof de wederopbouw geheel afhankelijk is van militairen. Dat lijkt me te veel eer voor hen.”

Wat vindt u van het politieke debat hier over blijven in Uruzgan?

„Ik denk dat minister Verhagen een grote stommiteit heeft begaan door in september de discussie hierover los te maken. Als hij gewacht had op de speech van Obama, was er mogelijkerwijs een ander debat in een ander klimaat geweest. Na Verhagens uitspraken heeft de Kamer, zonder dat er een concreet voorstel van de regering lag, uitgesproken dat men niet wilde blijven. Kortom, iedereen heeft veel fouten gemaakt. En met het belang van Afghanistan had het allemaal niets te maken.”

Waarmee dan wel?

„Het ging over afspraken met de kiezers die men wenste na te komen. Het was een discussie over binnenlandse politieke verhoudingen. Dat is politiek gesproken misschien een houdbare redenering, maar het ging in elk geval niet over de vraag of Afghanistan dan wel Uruzgan er beter wordt.”

Praat u veel met Kamerleden?

„Men wil graag van ons horen over Afghanistan en daar wordt ook naar geluisterd. Maar omdat de huidige discussie niet over Afghanistan maar Nederland gaat, is onze invloed beperkt.”

    • Mark Kranenburg