Politieke chaos dreigt na uitspraak

In Pakistan wordt de nietigverklaring van de amnestieregeling gezien als de correctie van een historische fout. Zardari’s positie is erdoor verzwakt.

In Pakistan, een cruciale bondgenoot van de Verenigde Staten in de strijd tegen terrorisme, dreigt nieuwe politieke chaos over de positie van president Asif Zardari, de omstreden echtgenoot van de vermoorde ex-premier Benazir Bhutto.

Toen het Hooggerechtshof gisteravond een twee jaar oude amnestiewet ongrondwettelijk verklaarde, vernietigde het een van de belangrijkste en meest bekritiseerde onderdelen uit de beladen erfenis van voormalig president en legerleider Pervez Musharraf. De uitspraak, hoewel niet onverwacht, is baanbrekend omdat daarmee de weg is geëffend voor heropening van tal van corruptiezaken in het land. Ook enkele ministers, die van Binnenlandse Zaken en van Defensie, lopen het risico alsnog in de cel te komen.

Zardari zelf, die elf jaar in de cel heeft gezeten op beschuldiging van corruptie maar nooit is veroordeeld, geniet als president immuniteit voor rechtsvervolging. Toch gaan in het land stemmen op die zeggen dat hij moet aftreden. ,,Juridisch gezien kan president Zardari het presidentschap blijven vervullen, maar op morele gronden kan hij dat niet” , verwoordt bijvoorbeeld dagblad The News de collectieve boodschap in de media dat een historische fout is hersteld en dat in het door corruptie ondermijnde Pakistan eindelijk gerechtigheid is gekomen.

Opperrechter Iftikhar Chaudhry, afgelopen voorjaar opnieuw aangetreden nadat hij door Musharraf op een zijspoor was gezet, heeft de afgelopen dagen steeds gezegd dat het Hof zich laat leiden door eerbiediging van de grondwet en niet uit is op wraakneming tegen bepaalde personen.

Dat neemt niet weg dat het Hof onderzoek gelast naar de mogelijkheid om Zardari in Zwitserland opnieuw te vervolgen wegens verduistering. Die zaak gaat over twaalf miljoen dollar die Bhutto en Zardari van Zwitserse vrachtinspecteurs zouden hebben aangenomen. Toen Musharraf nog de baas was in Pakistan, vroeg Islamabad de Zwitserse autoriteiten de zaak te laten rusten. Zo’n zestig miljoen dollar die Zardari op bevroren Zwitserse bankrekeningen had staan, zouden toen zijn overgemaakt naar offshore-bedrijven op Zardari’s naam.

Dat Zardari niet voornemens is eigener beweging af te treden, verbaast de meeste commentatoren niet. ,,Hij heeft nu eenmaal de reputatie een vechter te zijn. Dat heeft hij in het verleden wel bewezen” , zegt bijvoorbeeld Abbasi, een politiek analist in Islamabad. Het is theoretisch mogelijk dat het parlement besluit een procedure tot afzetting in gang te zetten, maar de kansen op succes daarvan zijn vrijwel nihil. Daarvoor kan de oppositie te weinig voorstanders op de been brengen, aldus Abbasi.

Ook hoogleraar politicologie Hassan Rizwi in Lahore denkt niet dat Zardari zal aftreden, maar hij voorziet wel dat de politieke druk op hem sterk zal toenemen. Dat zal gepaard kunnen gaan met toenemende politieke instabiliteit. De oppositie, onder aanvoering van de Moslimliga van Nawaz Sharif, zal proberen een massabeweging op gang te zetten, net zoals zij afgelopen voorjaar meeliep in de mars van juristen om opperrechter Chaudhry in zijn functie te herstellen, zegt Rizwi. ,,De Moslimliga is er op uit tussentijdse verkiezingen te forceren. Zij denkt daarbij als winnaar uit de bus te komen.”

De dreigende politieke instabiliteit komt in een periode van grote economische crisis en groeiende terreurdreiging, met recentelijk een reeks aanslagen in alle delen van het land. In het grensgebied met Afghanistan voert het leger strijd met de Pakistaanse Talibaan, een alliantie van extremistische milities. Tegelijkertijd voeren de Verenigde Staten de druk op Pakistan op om ook de Afghaanse Talibaan aan te pakken.

Die groeiende Amerikaanse pressie zet kwaad bloed, zo bleek de afgelopen dagen weer tijdens bezoeken aan Islamabad van generaal David Petraeus, baas van de Amerikaanse troepen in de regio, en voorzitter van de chefs van staven admiraal Mike Mullen. De Amerikaanse regering beschouwt president Zardari als een zwakke, maar toch welkome bondgenoot in de strijd tegen terrorisme.

Om het vonnis dat gisteravond werd geveld te ontlopen, probeerde de regering het omstreden verzoeningsbesluit in het parlement te laten herbevestigen. Maar die poging strandde. Daarop ging president Zardari de afgelopen tijd al in het defensief. Hij zegde toe eindelijk zijn belofte na te zullen komen zijn verregaande bevoegdheden als president te zullen afstaan. Eind vorige maand droeg hij al de zeggenschap over de inzet van de Pakistaanse kernwapens over aan premier Gilani.

Het staat niet vast dat Zardari, ondanks zijn vechtersmentaliteit, politiek zal overleven, zeggen de analisten Abbasi en Rizwi. Zij rekenen er wel op dat het spel aan de politici zal worden gelaten, en dat het leger niet opnieuw zal ingrijpen. De militairen hebben hun handen vol aan de strijd tegen terreur, dit is voor hen geen goede tijd de politiek opzij te schuiven, zeggen ze. Bovendien: ook van buitenaf kunnen ze voldoende invloed uitoefenen op de regering.