Niet bang om vermoord te worden

Een jonge courantier weet hoe je in Rusland met nieuws geld kunt verdienen. „Vertel wat er gebeurt, niet wat er zal gebeuren.”

Andrej Sajmakov (31) is niet bang om vermoord te worden. Terwijl zijn zakenkrant Ponjedjelnik (Maandag) toch onversaagd over corruptie binnen de overheid en het bedrijfsleven in zijn stad schrijft. Door die berichtgeving is de krant een kleine, doch waardige opvolger van de Togliattinski Obozrenije (Revue van Togliatti), die tijdens het wilde kapitalisme van de jaren negentig naam maakte met onderzoeksjournalistiek naar de praktijken van corrupte overheidsdienaren en de lokale maffia. Twee opeenvolgende hoofdredacteuren van de Togliattinski Obozrenije, Valeri Ivanov en Aleksej Sidorov, moesten die onthullingen in respectievelijk 2002 en 2003 met de dood bekopen. „Ivanov werd vermoord als hoeder van het vrije woord”, zegt Sajmakov. „Maar Sidorov ook nog een omdat hij zelf een paar bedrijven had.”

De Togliattinski Obozrenije is inmiddels ter ziele, wegens financiële problemen. Maar ook omdat onder de nieuwe hoofdredacteuren de onderzoeksjournalistiek vaarwel werd gezegd, en de krant in slaap sukkelde.

Tot op zekere hoogte heeft de Ponjedjelnik het ontstane nieuwsvacuüm opgevuld, al is de krant te klein om zelf aan onderzoeksjournalistiek te doen. „Maar volgende week hebben we wel een groot artikel over fraude bij autofabriek AvtoVaz”, zegt de directeur en oprichter in de driekamerflat waar de Ponjedjelnik door drie redacteuren wordt gemaakt. Sajmakov is een voorbeeld van een nieuwe generatie Russen. Ondernemend, inventief, kosmopolitisch. AvtoVaz, zegt hij, is in handen gekomen van Moskouse zakenlieden die de fabriek leegroven. „Het OM heeft naar aanleiding van ons artikel al een onderzoek ingesteld. De informatie voor zo’n artikel kopen we van een medewerker van AvtoVaz, waardoor we zelf veilig zitten.”

De Ponjedjelnik is in Togliatti, een industriestad aan de Wolga met ruim 700.000 inwoners, een succes, ook al telt de oplage slechts 7.000 exemplaren. De gratis krant, die in 2000 werd opgericht en iedere maandag van de persen rolt, is overal verkrijgbaar en bericht, anders dan de overige vier kranten in de stad, kritisch over wat er gebeurt. „We doen dat vooral vanuit een economische invalshoek”, zegt hij, wijzend op de jongste editie waarin het gemeentelijke budget voor de komende jaren op de schop wordt genomen. „Maar we hebben uitstekende contacten met de autoriteiten hoor. Ze accepteren onze kritiek, al krijgen we niet altijd antwoord op de vragen die we hun stellen.”

Op de voorpagina van de editie die op zijn bureau ligt staat een groot artikel over de politiemajoor Dymovski uit Novorossiisk die uit de school heeft geklapt over de corruptie onder zijn collega’s. ‘Het effect van Dymovski bereikt ook Togliatti’ luidt de kop boven het krantenartikel. Het behandelt verder de corruptie bij de politie in eigen stad. De foto bij het artikel laat dreigende agenten in gevechtsuitrusting, met knuppels en schilden zien.

Voordat hij in 2000 de Ponjedjelnik oprichtte, had Sajmakov samen met twee medestudenten de eerste jongerenkrant in Togliatti opgericht, de Jeugdboulevard. „We schreven als eersten over anale seks en drugsgebruik”, zegt hij. „Het was een krant in de kinderwagen, met een oplage van 5.000 exemplaren. We hadden maar twee computers, werkten vanuit huis en financierden alles met reclamegeld. Maksim Koedjerov, mijn compagnon, moest alles zelf doen: hij deed research, schreef en wierf advertenties.”

Vanuit de Jeugdboulevard kwam het idee voort om een krant voor volwassenen te maken. Met veel tegenslag lukte dat. „De bevolking in Togliatti is erg behoudend en provinciaal”, zegt hij. „Ze namen ons aanvankelijk niet serieus. Maar we werkten praktisch de klok rond en op een gegeven moment hielden we er alle drie zelfs een salaris van 700 euro per maand aan over. Inmiddels hebben we een budget van 182.000 euro en spelen we quitte. Maar zonder de steun van een paar zakenlieden zouden we het niet redden. In onze artikelen maken we trouwens voor niemand reclame. Ook doen we niet aan huichelarij.”

Met hun winst kochten de drie oprichters annex redacteuren een animatiestudio, die ze Antimult noemden. En dat was een gouden greep. „We deden de pr voor onder meer oligarch Boris Berezovski en hadden een website met dagelijks duizend bezoekers. Onze eerste echte hit was het komische anti-rook animatiefilmpje Smoking Kills, waarin anti-roker Pasja de hele wereld ten onder ziet gaan als gevolg van een kernoorlog, die hijzelf overleeft. Poetin, Clinton en Monica Lewinsky treden op als figuranten.”

Vier jaar geleden hadden ze voldoende geld om het nog serieuzer aan te pakken en begonnen ze reclamefilms voor de televisie te maken, die tegenwoordig de belangrijkste inkomstenbron van hun bedrijf opleveren. „Antimult is geld verdienen, de Ponjedjelnik is werk”, zegt Sajmakov. „En onze medewerkers wonen in Kiëv, Jakoetsk en Samara. Hun studio is hun computer, we overleggen via de telefoon.”

Dankzij hun succes trokken Sajmakov en Koedjerov naar Moskou, waar ze Antimult voortzetten. „Ondanks de goede zaken daar, moesten we 50 procent van wat we verdienden afstaan aan gedwongen steekpenningen”, zegt hij, doelend op een in Rusland veelvoorkomende praktijk. „Maar in februari 2007 sloegen we eindelijk een grote slag, toen we met een budget van 475.000 euro een reclamecampagne tegen het roken mochten opzetten. Inmiddels hebben we grote opdrachten van TNT, Alfa Bank en telefoniebedrijf MTC.”

Na een paar jaar keerde Sajmakov terug naar Togliatti. „Ik werd gek van de drukte en de files in Moskou. Bovendien was mijn salaris van 2.000 euro per maand niet voldoende om van te leven en werd ik veel te dik. In Togliatti ben je binnen een half uur in de schitterende natuur. We hebben hier strand, bergen, de Wolga. Maksim is in Moskou gebleven.”

In een kleine ruimte in een enorme vervallen fabriekshal aan het andere eind van de stad staan twee drukpersen, een oude uit India en een nieuwe uit Duitsland. Behalve de Ponjedjelnik worden hierop nog een paar reclamekranten gedrukt, meldt Sajmakov, die op een van de persen klimt. „Tot nog toe hebben we alles kunnen publiceren wat we wilden”, zegt hij. „En dat met tien man personeel, want behalve de drie journalisten hebben we ook nog boekhouders, een advertentiewerver en een marketingmedewerker.”

Samen met Maksim Koedjerov heeft Sajmakov grootse toekomstplannen. Zo is Maksim bezig een animatiefilmfabriek in Togliatti op te zetten. „Daar willen we een tekenfilmserie voor de televisie gaan maken”, zegt hij. „In die fabriek hebben we werk voor driehonderd studenten. Maar in de lokale kranten is beweerd dat we een fabriek zouden willen beginnen voor vierhonderd ontslagen werknemers van AvtoVaz. Dat is toch een gotspe.”

Die bewering in de lokale pers is volgens Sajmakov het bewijs dat de meeste media in Rusland hun werk niet goed doen. „Geef mij maar westerse nieuwszenders als Euronews”, zegt hij. „Daar vertellen ze tenminste wat er is gebeurd, niet wat er in de toekomst zal gebeuren, zoals op de Russische televisie. Poetin belooft daar bijvoorbeeld al jaren nieuwe huizen voor gepensioneerde militairen te bouwen, maar de eerste staat nog niet eens in de steigers.”