Kijkje in de duistere dopingwereld

De Dopingautoriteit heeft in samenwerking met museumgoudA een tentoonstelling over doping ingericht. Maar het is moeilijk de materie inzichtelijk te maken.

gouda doping expositie foto rien zilvold Zilvold, Rien

Henk Stouwdam

Wat is doping? Simpel gesteld: preparaten om sportprestaties te verbeteren. Maar hoe maak je dat zichtbaar? Heel eenvoudig: door die middeltjes uit te stallen in vitrines. Of door het materiaal te tonen waarmee urine en bloed van sporters wordt verzameld. En met filmpjes over de werking van een dopinglaboratorium. Of een quiz waarmee jouw kennis van doping wordt getest. Maar ook met foto’s van de bekendste sporters die op dopegebruik zijn betrapt. En dan heet het een tentoonstelling. De eerste over doping. Zo is het mysterieuze begrip ‘doping’ tot maart 2010 zichtbaar gemaakt in het gemeentemuseum in Gouda.

De entree is confronterend. Het eerste beeld is de beroemde foto van de stervende Britse wielrenner Tom Simpson op de Mont Ventoux in de Tour de France van 1967. Het klassieke beeld van een dopingslachtoffer, want Simpson, bleek na zijn dood, is bezweken aan het gebruik van onder meer amfetamine. Je zou kunnen zeggen dat bij die gebeurtenis het hedendaagse systeem van dopingcontroles in gang is gezet. Want de sportbestuurders begrepen dat toezien hoe sporters zich letterlijk de dood injagen geen optie meer was.

De fotoserie wordt vervolgd met onder anderen de Canadese sprinter Ben Johnson. Met zijn opgepompte lichaam heerste hij midden jaren tachtig op de 100 meter. Tot Johnson in 1988 bij de Olympische Spelen in Seoul werd ontmaskerd als gebruiker van het anabool steroïd stanazolol. De impact van die gebeurtenis markeerde een nieuwe weg in de bestrijding van doping. Na ‘Johnson’ werden de controles geïntensiveerd.

Ook een foto van turner Yuri van Gelder. De ringenspecialist staat model voor het slachtoffer van de modernste opsporingsmethoden. Van Gelder werd betrapt op cocaïne, de partydrug waarvan de vermelding op de dopinglijst wordt betwist. Cocaïne is, net als cannabis, omstreden omdat de prestatieverhogende werking ervan in twijfel wordt getrokken.

Maar het verbod op die middelen is het gevolg van de wereldantidopingcode, die bij de Olympische Spelen van 2004 in Athene werd ingevoerd. Met de code is dopingbestrijding geen zaak meer van de afzonderlijke sportbonden, maar van het wereldantidopingbureau WADA. De aanpak is geharmoniseerd, met als neveneffect dat bij de samenstelling van de dopinglijst de grootste gemene deler wordt gehanteerd. Cannabis behoort tot de middelen die uit ethische overwegingen verboden zijn. Met als motivering: topsporters hebben een voorbeeldfunctie, ze dienen niet met een joint geassocieerd te worden. In WADA-termen heet dat against the spirit of sport.

Een opvallende plek is ingeruimd voor de Tour de France van 1998, ook wel de Tour Dopage genoemd. De Belgische verzorger Willy Voet van de Festina-ploeg werd bij de grens tussen België en Frankrijk betrapt met een auto vol verboden middelen, waarna hij tegenover de politie een boekje open deed over doping. In Gouda is dat uitgebeeld met de achterkant van een auto waarvan de kofferbak gevuld is met verboden pillen en poeders. Voor de symboliek is over de achterklep een shirt van Festina gedrapeerd.

Doping is een brede, duistere, maar ook opwindende wereld van slikkers, spuiters, speurders, controleurs, handelaren, coaches, managers, moralisten, hardliners, liberalen, politici, artsen, kwakzalvers, wetenschappers en juristen. Het dopingverhaal kent vele hoofdstukken, die moeilijk in een tentoonstelling zijn te vatten. In Gouda krijgt de bezoeker een goed beeld van de geschiedenis, de bestrijding en de voorlichting, maar de keerzijde van het hedendaagse dopingbeleid krijgt amper aandacht. Ja, via krantenknipsels op een prikbord, maar dat is het dan.

Nauwelijks toelichting op bijvoorbeeld de whereabouts, het omstreden systeem waarbij topsporters dagelijks hun verblijfplaats moeten opgeven om bij verrassing gecontroleerd te kunnen worden. Wegens de verregaande inbreuk op de privacy zetten vooral juristen zich af tegen die methode. Ook geen vermelding van de kritiek op dopinglabs die hun werk niet goed zouden doen. En evenmin wordt aandacht besteed aan de foute diagnoses en de slachtoffers daarvan.

Maar gelukkig voor de geïnteresseerden kan er ook over doping gediscussieerd worden, want gedurende de tentoonstelling wordt een aantal lezingen gehouden. Sportfilosoof Ivo van Hilvoorde, verklaard libertijn in dopingzaken, komt praten over doping en ethiek. En directeur Herman Ram doet een boekje open over het functioneren van ‘zijn’ Dopingautoriteit, de organisatie die in Nederland alle dopingzaken regelt.

    • Henk Stouwdam