De groei is er uit bij de salafisten

Uit een rapport van de AIVD, dat vandaag uitkomt, blijkt dat het salafisme niet meer groeit.

„De salafistische levensstijl vraagt veel van jongeren.”

Nederland, Rotterdam november 2003 Islamieten in gebed in de Mevlana moskee tijdens de Ramadan. Rijen mannen bidden. Islam. Foto van 6x6 negatief. Europa West, EU, Europese Unie, Islam, religie, bidden, knielen, moslims, moslim, islamiet The Netherlands, Rotterdam Islamics pray during Ramadan. Europe West, EU, European Union, religion, Islam Foto: Martin Roemers/HH muslim, moslem, integrate, integration, naturalize, naturalization Arabic Martin Roemers/Hollandse Hoogte

Aan het einde van de avond spreekt Nordin Akhssay (31) een eigen aforisme uit.

„Als mensen je niet accepteren zoals je bent”, zegt de jonge Marokkaan, „dan moet je maar zijn zoals de mensen dat willen.”

In 2004 kwam Nordin na anderhalf jaar terug naar Nederland. Hij had Arabisch gestudeerd in Damascus, en de Koran bestudeerd in Medina. Hij was getrouwd met een religieuze vrouw en had een zoon gekregen die hij Sayfuddin, ‘zwaard van het geloof’, had genoemd. Maar eenmaal terug in Helmond kwam de orthodoxe moslim met zijn lange baard nauwelijks aan de slag. „Ik legde het telkens af bij sollicitaties”, vertelt Nordin. „Tegen kandidaten die duidelijk veel minder in hun mars hadden dan ik.”

Nordin kortte zijn baard in. Hij werd aangenomen. Maar op zijn nieuwe werk merkte hij dat hij nog steeds scheef werd aangekeken. „Mensen begonnen in kindertaal tegen mij te praten. Ze dachten: die spreekt geen Nederlands.” Als hij op straat liep in zijn lange gewaad, dan werd hij nagestaard. Met zijn vrouw en kind naar een pretpark? Nordin leunt voorover: „Dat kan dus écht niet.”

Je zou Nordin kunnen bestempelen als een ‘salafist’. „Als iemand mij zo wil noemen moet hij dat zelf weten.” Maar aan de buitenkant zie je dat niet meer aan hem. Deze avond, in een hip eetcafé in Eindhoven, draagt hij een gestreepte trui. Op zijn kin is slechts de glimp van een sikje zichtbaar.

Het salafisme, de ultra-orthodoxe geloofsrichting die terug wil naar de begintijd van de islam, gaat het in Nederland niet langer voor de wind. Jarenlang groeide de beweging als kool – vooral onder jongeren. Maar inmiddels, zo meldt de inlichtingendienst AIVD vandaag in het rapport Weerstand en tegenkracht, stagneert de beweging.

De weerstand tegen de salafistische dawa (prediking) is toegenomen, zo constateert de AIVD. Gematigde moslims laten meer van zich horen. Maar veel salafisten zijn zelf ook minder fanatiek geworden in hun geloofsbeleving. „De salafistische levensstijl vraagt veel van jonge mensen”, vertelde aan analiste van de AIVD onlangs tegen deze krant. „Als je eenmaal een gezin hebt, dan heb je geen tijd meer om vijf keer per dag te bidden.”

Salafisten of ‘selefies’ geloven dat er maar één zuivere vorm van islam bestaat, die van de ‘vrome voorgangers’, of de Salaf us Saleh, de eerste drie generaties na de profeet Mohammed (gestorven in 632). De beweging begon in de achttiende eeuw in Saoedi-Arabië, maar is inmiddels over de hele wereld uitgewaaierd. Tijdens de dekolonisatie combineerden sommige salafisten hun orthodoxe geloofsopvatting met politiek activisme. Al-Qaeda vindt zijn wortels in deze ‘politieke’ islam.

Al in de jaren negentig ontstonden er in Nederland salafistische centra. Maar pas na de aanslagen van 11 september 2001 kwamen ze in het nieuws. In januari 2002 werden twee Eindhovense jongens onder verdachte omstandigheden doodgeschoten in Kashmir. Volgens de AIVD waren ze gerekruteerd voor de jihad in de Eindhovense Al-Fourqaan moskee. In 2002 werden in totaal 12 verdachten aangehouden wegens ronseling voor de jihad. Negatieve berichten waren er ook over de El-Tawheed moskee in Amsterdam, en de Haagse As-Sunnah moskee. De suggestie was dat de salafistische centra wellicht functioneerden als uitzendbureaus voor Al-Qaeda.

Nordin Akhssay groeide op in een katholieke wijk in Helmond, en ging naar de lokale katholieke school. Het waren de leraren die hem duidelijk maakten dat hij ‘anders’ was. Maar toen hij voor het eerst ging bidden in de Omar Ibn Khattab moskee (gelieerd aan de Eindhovense Al-Fourqaan), werd hij luidkeels gecorrigeerd. Schoolgenoot Amr Nejjar, hield hem tegen bij de uitgang. En nodigde hem uit tot de islam.

Nordin werd opgenomen in een hechte gemeenschap van jongeren in de Al-Fourqan, en was meteen een fanatieke gelovige. Bidden voor zonsopgang. Studeren. Discussiëren. „Je wilt alles zo goed mogelijk doen”, zegt hij daar nu over. Maar Nordin was geen meeloper. Jihadisten die kwamen preken over de zegeningen van het martelaarschap konden rekenen op zijn weerwoord.

Tijdens zijn studie in Saoedi-Arabië merkte hij hoe de orthodoxe beweging aan het versplinteren was. Sommige selefies werden politiek, en radicaliseerden. Anderen vonden dat moslims niet in opstand mochten komen tegen het gezag. Ook onder de Nederlandse studenten in Medina woedde het schisma. En met de terugkomst van de koranstudenten uit het Midden-Oosten reisde ook de fitnah (tweedracht) mee.

Nordin wachtte geen fijne thuiskomst. In november 2004 werd filmmaker Theo van Gogh vermoord door de moslimradicaal Mohammed B. Het woord ‘salafist’ stond nu haast gelijk aan ‘terrorist’. De vertrouwde imams in de Al-Fourqaan werden door de IND het land uitgezet. Volgens de AIVD hadden ze te weinig gedaan om het jihadisme in eigen kring te stoppen. Nordin weerspreekt dat: „Deze imams hadden veel jongen er van kunnen weerhouden het slechte pad op te gaan.”

Nordin besloot zich aan te passen. „Dan maar acteren”, zegt hij. Innerlijk is hij niet veranderd. Goed, hij gaat niet meer elke dag naar de moskee. Te druk, te ver weg. Maar zijn zoon Sayfuddin gaat naar een islamitische school. Zijn tweede zoon, heet Nasrdin. ‘Overwinning van het geloof’, in het Arabisch.

    • Jaco Alberts
    • Steven Derix