Van de PvdA mogen rijke mensen nooit links zijn

De erecode die de PvdA voor haar leden afkondigt, is schadelijk voor de publieke sector en beledigend voor veel goede bestuurders, stelt Jaap van Slooten.

De erecode voor PvdA-bestuurders, die begin deze maand door Lilianne Ploumen werd gelanceerd, schrijft voor: „We houden ons altijd aan geldende gedragsregels en salariscodes. Maar minstens zo belangrijk is dat we ons zelf steeds afvragen of deze regels voldoen aan onze moraal van ‘soberheid en dienstbaarheid’.” Regel 2 is dat een PvdA-bestuurder in de (semi-) publieke sector ‘in de regel’ niet meer dan de Balkenendenorm mag verdienen.

Invoering van deze regels markeert een terugkeer naar de partijcultuur uit de jaren 70 en 80. Die cultuur kenmerkte zich door het persoonlijk maken van politieke keuzes en ging hand in hand met radicalisering en vervreemding van de elite.

Het gaat er niet eens zozeer om of men voor of tegen het hanteren van beloningsnormen in de publieke sector is. Persoonlijk vrees ik dat de publieke sector geschaad wordt, omdat sommige talentvolle mensen elders meer kunnen verdienen; de kloof met de publieke sector moet niet te groot worden. Dat geldt misschien nog wel het meeste voor andere belangrijke functies dan die van politiek gezagsdrager. Bijvoorbeeld voorzitter RvB van het AMC, hoofdcommissaris of president van De Nederlandsche Bank.

De PvdA staat onder druk om mee te bewegen met de SP en de PVV, die zich ook hierin volstrekt anti-elitair opstellen. Dat zij zich dus terughoudend zou opstellen, is politiek niet onverstandig.

Maar de regels gaan veel verder dan dat. Zij expliciteren namelijk dat een PvdA-bestuurder die op volstrekt legale manier een salaris heeft afgesproken dat uitstijgt boven de normen, iets verkeerds heeft gedaan. Als je al jaren 2 ton verdient, dan moet je op grond van ‘de moraal’ vaststellen dat je te veel verdient. Je bent dus een ‘graaier’ geweest. Het woord ‘graaien’ suggereert stelen of het onmatig profiteren zonder dat er iemand ingrijpt. Dat is een belediging voor mensen die vaak zeer belangrijk werk doen en die meestal niets anders hebben gedaan dan wat iedere werknemer in ons land doet: een afspraak maken met een werkgever en daarna jaarlijks afwachten of er een salarisverhoging inzit. Dat er wel eens excessen zijn geweest, wil niet zeggen dat iedereen die meer verdient dan Balkenende daar op immorele wijze aan is gekomen.

De partij maakt hier het persoonlijke politiek. En waarom zou het ophouden bij het inkomen? Wie deze stap zet, kan straks gemakkelijk bepleiten dat PvdA-bestuurders alleen nog maar in een huis met een A-energielabel mogen wonen en hun kinderen alleen op een zwarte school mogen laten gaan. Willen we die kant op?

Linkse mensen die veel verdienen wordt soms verweten ‘links te lullen en rechts zakken te vullen’. Ik heb dat nooit begrepen: wat is er op tegen om veel geld te verdienen en het vervolgens met een tevreden gevoel aan de belasting of een ander goed doel te geven? In feite sluit Ploumen zich nu aan bij dit verwijt: als je links bent, mag je geen geld verdienen. Ik heb de afgelopen jaren duizenden euro’s contributie betaald aan de PvdA. Dat was volgens Ploumen vast immoreel geld. Ik heb dan ook besloten het voortaan te geven aan een organisatie die het wel waardeert.

Jaap van Slooten is hoogleraar arbeidsrecht aan de UvA.