N-Koreaanse heerser ontdoet won van nullen

Noord-Korea waardeert zijn munteenheid op. De heersende Kim-clan wil volgens kenners zo de middenklasse aan banden leggen en zijn eigen machtspositie versterken.

Harry Meijer

In een poging het ontluikende kapitalisme in zijn land aan te pakken, heeft de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-il onverwacht een straffe geldzuiveringsactie op touw gezet. De nationale munt, de won, is voor het eerst in 17 jaar ‘opgewaardeerd’. Volgens de nieuwe koers raakt de won twee nullen kwijt: een biljet van 100 won wordt één won waard, een biljet van 1.000 wordt vervangen door een nieuw biljet van 10 won.

De Chosen Sinbo, een krant die in Japan verschijnt en pro-Noord-Koreaanse sympathieën koestert, meldt dat het stalinistische regime inmiddels met de omwisseling van de biljetten is begonnen. De bevolking (24 miljoen inwoners), zo melden bronnen in Zuid-Korea, zou ontzet op de maatregel hebben gereageerd, omdat elke volwassene slechts een beperkt bedrag mag inwisselen. Wie in wons heeft gespaard, raakt een deel van z’n geld kwijt.

In Hamhung, een stad aan de oostkust, zou het al tot rellen zijn gekomen, zo meldt de Zuid-Koreaanse krant Chosun Ilbo op basis van anonieme bronnen. Twaalf aanstichters van de ongeregeldheden zouden zijn geëxecuteerd. Om de onvrede te dempen, heeft het regime inmiddels de limieten voor inwisseling verruimd.

Analisten en kenners van Noord-Korea, een van de meest geïsoleerde landen ter wereld, menen dat de munthervorming vooral bedoeld is om de opkomst van de middenklasse waarop de staat geen vat meer heeft, in te dammen. Doel van de muntrevisie is de machtspositie van de toekomstige opvolger van Kim Jong-il, waarschijnlijk diens derde zoon Kim Jong-un, te versterken. Ook het wapengekletter van het afgelopen jaar – lancering van een langeafstandsraket in april en een ondergrondse atoomproef in mei, is door waarnemers uitgelegd als een poging van Kim Jong-il om zijn macht en die van zijn familie te bevestigen.

„Noord-Korea heeft te maken met een nieuwe klasse van van zakenmensen nadat het elementen van markteconomie heeft geïntroduceerd”, zei de Zuid-Koreaanse parlementariër Hwang Jin-ha van de regerende Grand National Party (GNP) tegenover Reuters. „Degenen die de macht hebben beschouwende opkomst van een nieuwe sociaal-economische klasse als een bedreiging voor hun positie in het hermetisch afgesloten land”, aldus de politicus. Noord-Korea voerde in 2002 voorzichtige markthervormingen door die de burgers in staat stelden goederen te kopen en verkopen op de vrije markt. Terwijl de staatswinkels steeds meer op hun retour zijn, spelen de markten een belangrijke rol in het leven van gewone Noord-Koreanen. Daar kopen ze ingevoerd fruit, kleren en elektronica.

De munthervorming, en vooral de limiet op inwisseling, treft volgens buitenlandse experts vooral de klasse van kleine handelaren die geld hebben verdiend op de (zwarte) markt en die zich steeds meer aan staatscontrole hebben weten te onttrekken. „Het is slecht nieuws voor mensen die wons hebben gespaard”, zegt een Chinese handelaar in erts in de grensstad Dandong waar de zakenwereld de veranderingen in Noord-Korea als eerste ondervindt.

Chinese zakenmensen, die regelmatig in Noord-Korea verblijven, zeggen dat veel winkels en markten in het land dicht zijn gegaan omdat de eigenaren eerst willen zien hoe de geldhervorming en de prijzen zullen uitpakken. „Onze cliënten willen eerst zien wat het effect van de nieuwe wisselkoers is. Degenen die goederen in voorraad hebben, wachten met de verkoop”, zegt een Chinese handelaar in farmaceutische producten die goede zaken in Noord-Korea heeft gedaan met de verkoop van vitaminen en voedingssupplementen.

„Zodra het nieuws [van de geldherziening] bekend werd, was er een duidelijke terugval van onze orders”, zegt een Chinese handelaar die anoniem wil blijven. Hij verwacht dat het zeker een half jaar zal duren voordat de economie zich van de plotselinge maatregel heeft hersteld. Afgezien van vraaguitval heeft de Chinese zakenwereld aan de grens geen last van de geldherziening omdat de handel in dollars of Chinese yuan plaatsheeft.

China is de belangrijkste zakenpartner van Noord-Korea, 70 tot 80 procent van de goederen passeert Dandong, dat gelegen is aan de Yalu-rivier tussen beide landen. De eerste tien maanden van dit jaar had de handel tussen China en Noord-Korea een waarde van ongeveer twee miljard dollar, volgens Chinese statistieken 4 procent minder dan in de overeenkomstige periode in 2008 toen berichten opdoken dat leider Kim Jong-il door een beroerte was getroffen.

De economie van Noord-Korea verkeert al jaren in een deplorabele toestand. Het land heeft te kampen met voedselgebrek en door een energietekort haperen de fabrieken. De voortdurende tekorten aan levensmiddelen en huishoudelijke artikelen hebben de inflatie aangejaagd.

    • Harry Meijer