De lijkstoet maakt iedere keer indruk

Britten bewezen gisteren het honderdste slachtoffer uit Afghanistan de laatste eer.

Terwijl de steun voor de missie afkalft, stuurt premier Brown nog weer 500 man.

De klok van de oude St Bartholomew-kerk in Wootton Bassett begint te luiden, ten teken dat de lijkstoet met de honderdste gesneuvelde Britse militair van dit jaar in Afghanistan in aantocht is. Honderden mensen uit het plaatsje in het zuid-Engelse graafschap Wiltshire maar ook uit de wijde omgeving hebben de ijzige motregen getrotseerd om langs de hoofdstraat hun respect te betuigen. Op slag zwijgen ze eerbiedig.

Enkele ogenblikken later rijdt de lijkwagen met het stoffelijk overschot van korporaal Adam Drane (23), die vorige week in de Afghaanse provincie Helmand werd doodgeschoten, stapvoets voorbij. Op de plek waar zijn naaste familie en zijn verloofde staan, stopt de stoet met de in de Britse vlag gehulde kist. Omringd door saluerende militairen en veteranen werpen familieleden hevig geëmotioneerd rozen op de auto. Dan zet de stoet zich weer in beweging.

Tien minuten later is de menigte verdwenen en herinnert niets in de hoofdstraat met zijn schilderachtige vakwerkhuizen er meer aan dat Wootton Bassett de laatste paar jaar een belangrijke plaats heeft verworven in het nationale bewustzijn van de Britten. Een plek waar ze hun verbondenheid met de eigen militairen onderstrepen. Een plek ook, die de natie telkens weer pijnlijk herinnert aan een missie, waarvan een groeiend aantal Britten zich afvraagt of ze wel kans van slagen heeft.

Sarah Dunn, een vrouw van middelbare leeftijd die bij het makelaarskantoor Paul Vitti in Wootton Bassett werkt, vat het dilemma voor de regering samen: „Juist doordat al zoveel van onze militairen zijn gesneuveld, wordt het steeds lastiger de missie voortijdig af te breken. Waarom zijn anders al die offers gebracht?”

Sinds 2007 arriveren de overschotten van gesneuvelde militairen uit Afghanistan op de naburige luchtmachtbasis Lyneham. Daarna worden ze conform de regels voor pathologisch onderzoek naar Oxford gebracht en de eerste plaats die ze passeren is Wootton Bassett.

Een handjevol lokale veteranen en andere bewoners besloot twee jaar geleden spontaan in stilte langs de weg hun respect te betuigen voor de gedode militairen. Dit heeft zich ontwikkeld tot een vast ritueel, dat zich inmiddels ruim honderd keer heeft herhaald, soms voor meerdere gesneuvelden tegelijk. Vele honderden, soms duizenden mensen uit het hele land komen erop af. Ook de media zijn steeds massaler aanwezig bij de plechtige tochten. Sommige lokale bewoners betreuren dat de spontaniteit van het begin verloren is gegaan door de toeloop van buitenstaanders, maar de tochten blijven imponeren door hun soberheid.

„Ik vind het een mooie manier om iemand eer te bewijzen die zo’n offer heeft gebracht”, zegt de 17-jarige Becky Smith, die nog op school zit in Wootton Bassett. „Of je nou voor of tegen de missie in Afghanistan bent, het maakt altijd weer indruk zo’n lijkstoet hier in stilte door de straat te zien passeren.”

Hoewel iedereen zijn best doet politieke tegenstellingen buiten de deur te houden, verhullen veel oud-militairen hun ontevredenheid over de regering van premier Gordon Brown niet. „De regering heeft naar mijn smaak veel te weinig gedaan ter ondersteuning van de troepen”, roept Joe Nash (80).

Zo denken ook jongere militairen erover. Toen Brown onlangs een bezoek bracht aan een afdeling voor zwaargewonde militairen in een ziekenhuis in Birmingham, deden velen demonstratief de gordijntjes dicht. Een 20-jarige militair, die beide benen en een arm verloor bij een bomexplosie, vertelde The Sunday Times: „Ik wilde niet met hem praten, ik wilde mijn tijd niet verspillen aan iemand die alleen maar probeerde een goede indruk te maken.”

Veel militairen menen dat Brown onvoldoende middelen en manschappen beschikbaar heeft willen stellen. Ook geven ze hem deels de schuld van het afkalvende draagvlak voor de missie in Afghanistan onder de bevolking. Volgens opiniepeilingen zien steeds minder Britten de zin in van de Britse aanwezigheid in Afghanistan.

Juist de laatste weken heeft de premier zich nadrukkelijker ingespannen om de missie te verdedigen. Hij besloot nog 500 man naar Afghanistan te sturen, waardoor het Britse troepental tot boven de 10.000 is gestegen. Afgelopen weekeinde was hij in Afghanistan en – als eerste premier – bracht hij een nacht met de troepen door in hun weinig geriefelijk onderkomen. Juist gisteren maakte de regering bekend dat ze extra Chinook-helikopters en een C17-transportvliegtuig voor de troepen in Afghanistan aanschaft.

Tegelijk verhogen die inspanningen de kans op extra slachtoffers, zoals ook Brown erkent. En dat betekent meer lijkstoeten in Wootton Bassett. „Ik hoop dat die van vandaag de laatste is”, roept Nash. „Maar dat zal wel ijdele hoop zijn.”

    • Floris van Straaten