Wachten tot 't misgaat op de OK

Het is onverantwoord bouwen in de zorg geheel aan de markt over te laten, vinden twee hoogleraren. „Voor je het weet, bezuinig je privacy weg.”

Ziekenhuizen en andere zorginstellingen hoeven sinds dit jaar bouwplannen niet meer voor te leggen aan het controle-orgaan College bouw zorginstellingen. Ze zijn ondernemingen geworden en betalen hun eigen verbouwingen. Met verzekeraars, gemeenten, patiëntenorganisaties en specialisten houden ze de kwaliteit van de nieuwbouw in de gaten. Pas achteraf, als het gebouw er staat, controleert de inspectie of de nieuwbouw voldoet.

Dat gebeurt niet zonder risico, schrijven de hoogleraren gezondheidsrecht Joep Hubben en Jaap Sijmons vandaag in het advies Zorgbouw (z)onder toezicht. Ze spreken van „een lacune in toezicht en kwaliteitseisen”. Er dreigt „onomkeerbaar kwaliteitsverlies”.

Wat is er mis met de markt?

Jaap Sijmons: „Bouwkwaliteit wordt een kwestie van vraag en aanbod. Dat betekent dat er een uitruil mogelijk is tussen kwaliteit en efficiëntie. Neem de privacy. Vroeger lag je ‘op zaal’, tegenwoordig bestaan in verpleeg- en verzorgingshuizen en ook ziekenhuizen steeds meer eenpersoonskamers. Dat is een verworvenheid dankzij overheidsnormen, dankzij kwaliteitseisen van het College bouw. Nu is het niet denkbeeldig dat een verpleeghuis zegt: dat is te duur. Ik maak het gebouw kleiner, ten koste van de eenpersoonskamers We moeten niet hebben dat instellingen geld proberen te verdienen door bouwvoorzieningen af te knijpen.”

Welke voorzieningen bedoelt u?

„Het College bouw gaf kwaliteit een rol bij vergunningverlening. Daarbij gold: gepaste soberheid, geen gouden kranen. Het stelde eisen aan veiligheid, functionaliteit, privacy en omgeving van een zorginstelling. Dat de luchtdruk in de operatiekamers goed geregeld is. Dat de operatiekamers in de buurt van de eerste hulp liggen. Dat je een eigen kamer krijgt als je niet meer naar huis kunt. Dat de behandelaars van drie kanten bij het bed kunnen. Dat er openbaar vervoer in de buurt is. Dat er voldoende invaliden-wc’s zijn. De akoestiek, het licht, de ramen. Als je daar geen landelijke minimumeisen voor opstelt en het overlaat aan het spel van vraag en aanbod, wordt privacy wegbezuinigd voor je het weet.”

Een ziekenhuis dat bezuinigt op veiligheid in operatiekamers prijst zichzelf uit de markt.

„Natuurlijk zullen zorginstellingen ten aanzien van veiligheidseisen niet snel concessies doen. Maar de brand op de operatiekamer in het Twenteborg-ziekenhuis in Almelo en ook de gebrekkige luchtbehandeling in IJsselmeerziekenhuizen hebben de kwetsbaarheid klip en klaar aangetoond. Over zulke vitale veiligheidseisen moet je niet kunnen en willen discussiëren. Verschillende belangen kunnen dan zorgen voor onredelijk uitstel of afstel.”

Minister Klink heeft de Inspectie voor de Volksgezondheid opgedragen de kwaliteit van de zorgbouw achteraf te controleren.

„Ha, ja! Maar een overheid die terugtreedt, moet het speelveld wel spelregels nalaten. Dat is nu niet het geval. De inspectie weet als toezichthouder helemaal niet wat zij moet toetsen. En die normen moet de inspectie ook niet zelf gaan vastleggen. Een agent die een bekeuring uitschrijft, bepaalt ook niet zelf de snelheidslimiet. Als je normen wilt handhaven, moet iedereen vooraf weten wat de regels zijn. Een heldere norm zorgt dat zorginstellingen scherp blijven. En het veld kan daar zelf kwaliteitseisen aan toevoegen.”

Hoe wilt u de bouwkwaliteit op de zorgmarkt voortaan zeker stellen?

„Op een presenteerblaadje liggen de bouwnormen van het bouwcollege. Waarom nemen we die niet over en leggen we ze vast in de Wet Kwaliteit Zorginstellingen? We hebben de afgelopen veertig jaar een mooie slag gemaakt. Er is in onze zorgbouw op hoog niveau aandacht voor de patiënt. Die verworvenheden moeten we niet verkwanselen op de markt. Dat moeten we voorkomen. En ik begrijp uit Kamervragen en debatten dat die politieke noodzaak onderschreven wordt.”

    • Wubby Luyendijk