Inktvis sjouwt met halve kokosnoten om in te wonen

In this Dec. 10, 2009 photo taken near Indonesia and released by Museum Victoria, a veined octopus, Amphioctopus marginatus hides in an coconut shell. Australian scientists have filmed the octopus collecting coconut shells for shelter, unusually sophisticated behavior that the researchers believe is the first evidence of tool use in an invertebrate animal. (AP Photo/Museum Victoria, Roger Steene) ** EDITORIAL USE ONLY NO SALES ** AP

Hij had nog nooit zo hard gelachen onder water, zeebioloog Julian Finn. Hij doelt op de eerste keer dat hij een octopus met een stapeltje halve kokosnoten zag sjouwen.

De octopus klemt de kokosnootdoppen, die bijna net zo groot zijn als hijzelf, tussen acht armen. Met de puntjes van zijn armen – het enige deel dat nog vrij is als hij de schil vast heeft – trippelt hij over de zeebodem. Steltlopen, noemt Finn het.

Hoe onhandig dat er ook uitziet, het is wel bijzonder dat een ongewerveld dier zoiets kan. De octopussen gebruiken de schillen, die door mensen als afval zijn weggegooid, als schuilplaats. Gisteren verscheen een kort artikel van Finn online in Current Biology.

Finn, werkzaam bij het Museum Victoria in Australië, onderzocht de afgelopen tien jaar octopussen voor de kust van de Indonesische eilanden Sulawesi en Bali. Vijfhonderd uren duiken heeft hij erop zitten, tussen twintig octopussen van de soort Amphioctopus marginatus.

In die periode, tussen 1999 en 2008, zag hij vier keer een octopus die dit merkwaardige gedrag vertoonde. Hij ontdekte dat de octopussen ook kokosnoten uit het zand opgraven door ze met waterstralen schoon te spuiten. Ze nemen de schillen mee om er op een later moment in te schuilen. De auteurs bestempelen het gedrag van de octopus als werktuiggebruik, iets wat niet eerder bij ongewervelden is waargenomen.

Het lopen met de schillen is voor de octopus onhandig en zelfs gevaarlijk. De schil zit hem tijdens het verplaatsen alleen maar in de weg. Hij pakt de kokosnoten dus expres op, voor later gebruik. Dat duidt op planning en dat is een hoge cognitieve vaardigheid. Bij andere octopussen was al wel gezien dat ze stenen rangschikken om hun schuilplaats te barricaderen.