Dit is een artikel uit het NRC-archief De artikelen in het archief zijn met behulp van geautomatiseerde technieken voorzien van metadata die de inhoud beschrijven. De resultaten van deze technieken zijn niet altijd correct, we werken aan verbetering. Meer informatie.
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Cultuur

De planetoïdefluisteraar koos voor Büch

Het vernoemen van rotsblokken tussen Mars en Jupiter is een bijzonder proces. Jan met de pet maakt geen enkele kans.

Hoe word je een planetoïde? Het kan geen kwaad als je astronomen kent, in Haarlem gewoond hebt, schrijver bent, van adel en/of onthoofd, en je moet het oor zien te krijgen van een Haarlemse boekenverzamelaar die je naam vervolgens doorbrieft aan het internationale comité dat er een paar keer per jaar over vergadert. Bij volle maan. Echt waar.

De nieuwste stukjes Nederlands interplanetair gruis heten Bomans, naar de schrijver, Boudewijnbuch en Lamoraal en Montmorency, naar de onthoofde graven Egmond en Hoorne.

Ze hebben een diameter van vier (Büch en Lamoraal) en van 7 kilometer (Bomans en Montmorency) en ze suizen op gemiddeld 300 miljoen kilometer van de aardbaan door de ruimte, ergens tussen Mars en Jupiter. Met 294 andere stukken interplanetair puin met Nederlandse namen. Op 2 december keurde de International Astronomical Union (IAU) hun vernoeming goed – al bleef die van schrijver en tv-persoonlijkheid Büch (1948-2002) nog tot zondag geheim.

Zijn Nederlanders daarmee grote ruimtepuinbezitters? Niet echt. Bij elkaar hebben ongeveer honderd keer zoveel planetoïden namen (20.000) – van Carrieshaw (uit Sex and the City) tot Nietzsche. En in het zonnestelsel zwerven minstens één tot twee miljoen forse rotsblokken met een diameter van meer dan een kilometer rond.

Alleen: de IAU is streng. Uitsluitend de 228.203 met een nummer geregistreerde planetoïden (die waarvan de banen precies bekend zijn) komen in aanmerking. En alleen ontdekkers van zulke planetoïden mogen een naam indienen.

Namen influisteren bij die ontdekkers kan wel. De Haarlemse boekenverzamelaar Loes Timmerman fluisterde de naam Godfried Bomans in bij planetoïdenjager Tom Gehrels. Zij wilde zo de veelschrijver eren die nooit een literaire prijs kreeg.

Haar vriend Carl Koppeschaar, directeur van de populair-wetenschappelijke website Kennislink, suggereerde bij Gehrels de naam Boudewijn Büch. „Omdat ik met Büch een fascinatie deelde voor de dodo en een passie voor het verzamelen van boeken”, zegt Koppeschaar. „Maar vooral wilde ik Büch eren voor zijn aanstekelijke praatjes op televisie.”

Vervolg Planetoïde: pagina 8

Geen huisdieren

Je kunt niet jan en alleman voordragen, zegt Koppeschaar. Huisdieren zijn uitgesloten, net als militairen of politieke figuren tenzij uit een grijs verleden. De reden voor de voordracht moet in vier zinnen worden samengevat.

Daarna kan het wel vier jaar duren eer het vijftienkoppige Comittee on Small Body Nomenclature van de IAU een besluit neemt – bij volle maan. “Dat is traditie”, zegt Koppeschaar. “En ja, het is vaak volle maan, maar de commissie krijgt ook erg veel aanvragen” Vooral uit de Verenigde Staten waar geautomatiseerde telescopen aan de lopende band planetoïden ontdekken. Toch heeft Koppeschaar de afgelopen jaren zeker tien namen met succes voorgedragen via Gehrels.

De namen bedenkt hij zelf, zegt Koppeschaar met nadruk. Deze fluisteraar iets influisteren heeft geen zin.

De astronauten Wubbo Ockels en André Kuiper hebben eigen planetoïde, net als tien van de achttien Nederlandse Nobelprijswinnaars. Maar Jan en Niko Tinbergen ontbreken, en ook Heike Kamerlingh Onnes bijvoorbeeld.

Willem de Zwijger, Wilhelmina, Juliana en Bernard zijn Oranjes met een rotsklomp. En er staat een trits astronomen en wetenschapsjournalisten op de lijst. Daaronder NRC-medewerker George Beekman die ergens in 2001 – “ik weet het niet meer precies” – verrast werd met een e-mail over de vernoeming. Op de kast in zijn werkkamer staat een foto van ‘zijn’ rotsklomp (10 km diameter). “Maar ik kijk er niet vaak naar.”

Rectificaties / gerectificeerd

Correcties & aanvullingen

In het artikel Geen huisdieren (15 december, pagina 8) staat dat er geen planetoïde naar Nobelprijswinnaar Heike Kamerlingh Onnes is vernoemd. Dat klopt niet: planetoïde 58279 is ‘kamerlingh’ genoemd.