De lift omhoog, maar naar welke verdieping?

Hoe zal het de Nederlandse economie komend jaar vergaan? De ramingen worden steeds positiever. Maar deze recessie zal nog lang doorzeuren.

Goed nieuws op de valreep van 2009, zo lijkt het. De Nederlandse economie zal volgend jaar weer groeien. Volgens de laatste ramingen zal de groei van ons bruto binnenlands product (bbp) rond de 1 procent bedragen in 2010. Zo voorspelden de Rabobank en De Nederlandsche Bank eerder deze maand een bbp-groei van respectievelijk 1 procent en 0,7 procent , en vanochtend liet het Centraal Planbureau (CPB) weten voor 2010 een groei van 1,5 procent in te boeken. Ook het IMF verwacht weer een toename van ons bbp in het komende jaar.

Afgezet tegen eerdere voorspellingen voor 2010 zijn deze groeicijfers opmerkelijk. Nog maar een paar maanden geleden waren de diverse nationale en internationale rekenmeesters collectief van mening dat de huidige krimp in 2010 zou aanhouden. Evenals bij de neergang van de economie eind vorig jaar, lijkt het erop dat de voorspellers achter de feiten aanlopen. Toen een jaar geleden duidelijk werd dat de wereldeconomie na het bankroet van Lehman Brothers in een vrije val was geraakt, moesten de veel te optimistische ramingen voor 2009 bijna wekelijks neerwaarts worden bijgesteld. Met dit ‘krimpdenken’ in het achterhoofd gaf de glazen bol van de voorspellers tot deze zomer ook een negatieve groei voor 2010 aan. Maar gaandeweg 2010 bleek de wereldeconomie en vooral de wereldhandel zich veel sneller te herstellen dan het leger aan economische waarzeggers had gedacht. Zoals de grafiek laat zien ligt het omslagpunt in september toen het Centraal Planbureau op Prinsjesdag liet weten een nulgroei te verwachten voor volgend jaar.

De aloude dooddoener dat voorspellen moeilijk is, is zonder meer van toepassing op de huidige crisis. De Nederlandse economie bevindt zich een ongekende achtbaan. Van een bbp-groei van 2 procent in 2008 via een krimp van zo’n 4 procent dit jaar naar nu weer een groei in 2010. Dit zijn ongekende schommelingen voor een land waarin doorgaans beleidsmakers en politici van een half procentje meer of minder groei al helemaal van de kook raken.

Onze economie doet denken aan een lift die eerst van de bovenste verdieping razend snel omlaag suist richting kelder om dan even onverwacht als plotseling omhoog te schieten. Voordat we echter uitstappen en onder de kerstboom toasten op dit vermeende happy end, is het verstandig ons af te vragen op welke verdieping we nu zijn aangeland.

Het antwoord zou de feestvreugde wel eens aanzienlijk kunnen drukken. Niet alleen maskeert het verwachte einde van de bbp-krimp dat er nog slecht nieuws in de vorm van oplopende werkloosheid en verslechterende overheidsfinanciën in de pijpijn zit, maar het groeiherstel verhult ook dat het feitelijke bbp waarschijnlijk nog lang ruim onder het potentiële bbp-niveau zal blijven. Het door de crisis veroorzaakte productieverlies wordt met andere woorden voorlopig niet goedgemaakt. De economie zit weliswaar weer in de lift maar helaas stopt de lift op een veel lagere verdieping dan die waar we ons voor de start van de crisis bevonden!

De geschiedenis van financiële crises leert dat tot ongeveer 7 jaar na het uitbreken van de crisis het bbp-niveau gemiddeld zo’n 10 procent lager uitkomt dan zonder crisis het geval zou zijn. De economische groei zal de komende jaren daarmee te laag zijn om de door de kredietcrisis opgelopen schade in te halen.

Hiervoor zijn diverse redenen. Door de ongekende krimp van 2009 zullen bijvoorbeeld bedrijven zeer voorzichtig zijn om weer te investeren en dit remt de groei. Verder betekent het feit dat de huidige crisis een kredietcrisis is, dat kredietverschaffers de komende jaren niet of slechts tegen een hogere rente bereid zijn krediet te verschaffen. De roep banken strengere (kapitaal)eisen op te leggen, hoe verstandig ook, heeft wel als keerzijde dat zeker op korte termijn het aanbod van krediet en daarmee de economische groei wordt geremd.

Het gevaar dat het komende decennium er één van kwakkelgroei wordt is dus niet ondenkbeeldig. In die zin zijn de gevolgen van de crisis met een terugkeer naar groei in 2010 nog lang niet voorbij. Landen als Finland of Japan die in de beginjaren negentig door een financiële crisis werden geraakt, zijn daarvan nog steeds niet volledig hersteld.

Voor wie de vandaag door het CPB gepubliceerde groeicijfers in het juiste perspectief wil plaatsen, doet er goed aan tijdens de Kerstdagen het boek De Grote Recessie van het CPB te lezen. Hierin wordt helder beschreven dat weliswaar een Nieuwe Grote Depressie vermeden is , maar dat deze recessie waarschijnlijk helaas nog lang door zal zeuren. Het wordt voorlopig niet meer zoals het voor de crisis was. Het goede nieuws dat de Nederlandse economie in 2010 weer gaat groeien, blijkt aldus bij nader inzien de voorbode van een aantal matige en onzekere jaren voor onze economie.

Fijne feestdagen!

Hoogleraar economie, Rijksuniversiteit Groningen

NRC Handelsblad werkt voor deze rubriek samen met de website MeJudice, www.mejudice.nl

Lezers kunnen reageren op bijdragen op nrc.nl/schinkel

    • Harry Garretsen