De geluksdoctrine

Een van de raadselen van de mensheid: er bestaan mensen die niet gelukkig willen zijn. Die spreken soms van een geluksdoctrine, alsof iedereen verplicht gelukkig zou moeten zijn en wie daar niet aan wil meedoen, hoort er niet bij.

Dat ‘niet willen’ vind ik zoiets ingewikkelds. Gelukkig willen zijn lijkt me een natuurwet, een van de weinige die er in de sociale wetenschappen bestaan. De tijd gaat alleen vooruit, de zwaartekracht laat appels alleen naar beneden vallen, en mensen willen zich van nature bewegen naar de dingen die hen gelukkig maken. Dat dat vaak niet lukt is een ander verhaal, maar dat je het wilt lijkt vanzelfsprekend. Niet dus.

Vorige week sprak ik gelukspsycholoog Sonja Lyubomirsky, bekend van haar wetenschappelijk verantwoorde zelfhulpboek De maakbaarheid van het geluk, en die zei dat ze het ook niet helemaal begreep. „Maar sommige mensen denken dat geluk niet het hoogst haalbare is. Ze denken dat zij de wereld op een meer realistische manier bekijken en dat vinden ze belangrijker dan geluk. Ze hebben liever gelijk dan dat ze gelukkig zijn. Maar misschien is het een definitiekwestie – misschien worden zij wel gelukkig wanneer ze zich wentelen in somberheid.”

En, zei Lyubomirsky: „Het kost ook moeite om gelukkig te zijn. De wereld is fantastisch én verschrikkelijk tegelijk, het is maar waar je je op richt. Om gelukkig te zijn moet je actief aandacht geven aan de positieve dingen in het leven. Sommige mensen vinden dat te veel gedoe.”

Dat is een grappige kloof: je bent niet gelukkig, gelukkig worden kost moeite, en die wil je niet opbrengen. Ja, dan heb je inderdaad de kans dat je een ‘geluksdoctrine’ ervaart – ‘de wereld is al kut en nou moet ik ook nog van alles doen, sodemieter op met je geluk’.

Er blijft wel nog steeds één soort mensen over die ik niet begrijp: mensen die hun eigen geluk kapotmaken zodra het enigszins in zicht komt. „Dan kan een ander het niet doen”, zei een vriendin en dat klopt. Maar het heeft zoiets ouderwets freudiaans dat het me alleen om die reden al verbijstert dat je het nog steeds wel ziet gebeuren.

ellen de bruin