Burgemeester stond aan zijlijn

Het enquêterapport over de Noord-Zuidlijn is vooral kritisch over ex-wethouders Dales en Van der Horst. Zij hebben de raad niet alles verteld over de kosten.

Nederland, Amsterdam, 15-12-2009 De raadscommissie Noord Zuid metrolijn presenteert haar rapport. foto: Bram Budel Budel, Bram

Namen worden niet genoemd, en benadrukt wordt dat vele personen „vele fouten” hebben gemaakt in de twintig jaar dat Amsterdam bezig is met de nieuwe metro. Toch is het vanochtend gepresenteerde rapport over de Noord-Zuidlijn bovenal pijnlijk voor twee ex-wethouders van de VVD.

Het gaat om Geert Dales, die verantwoordelijk was voor de metrolijn toen Amsterdam in oktober 2002 definitief ‘ja’ zei. En om zijn opvolger Mark van der Horst, die de eerste jaren van de aanleg (2003-2006) portefeuillehouder was. Tjeerd Herrema (PvdA), die begin dit jaar aftrad na de zoveelste overschrijding, krijgt juist een indirect compliment; de enquêtecommissie stelt namelijk dat pas na diens aantreden in 2006 werd begonnen met de noodzakelijke reorganisatie van het Projectbureau Noord-Zuidlijn.

Bij het definitieve aanlegbesluit in oktober 2002 zei Dales twee keer stellig: „Wij gaan niet overschrijden.” De commissie zegt nu: „Het is duidelijk dat een dergelijke uitspraak toen niet realistisch was.” Dales wordt daarmee de personificatie van de „veel te optimistische inschatting van het budget” en „de grote onderschatting van de risico’s”, die de commissie het hele stadsbestuur aanwrijft.

Die risico’s waren legio, stelt de commissie vast. Doordat het Rijk een eenmalige subsidie verstrekte, komen alle overschrijdingen voor rekening van Amsterdam. Het bouwen in een stad was heel complex. De techniek was onbeproefd. En in de contracten met de aannemers waren „buitengewoon veel risico’s” naar de gemeente doorschoven. Dat kwam onder meer door de stelposten, de „zeer forse” schattingen van de kosten.

Deze stelposten hadden in 2002 genoemd moeten worden in de raadsvoordracht, vindt de commissie. De voordracht was „niet volledig”, een harde kwalificatie, iets zachter dan „onvolledig”.

Mede door de stelposten werden de „zekere kosten” naar de toekomst verschoven. Dales’ opvolger Van der Horst moest snel overschrijdingen melden, maar daarbij „heeft het college onrealistische bedragen genoemd”. Toen was al bekend dat de overschrijdingen hoger zouden uitvallen. „Meermaals met medeweten” van Van der Horst was er sprake van „beïnvloeding van de beeldvorming”.

Burgemeester Cohen was vanaf 2001 betrokken bij de metro, maar hij heeft „inhoudelijk een zeer beperkte rol gespeeld”. De burgemeester heeft weliswaar een zorgplicht voor de kwaliteit van de besluiten, maar het is onduidelijk wat die plicht precies behelst.

    • Karel Berkhout