Zelfspot en spraakverwarring op Europees filmfeestje

De European Film Awards, de EFA, moet een Europese versie van de Oscars zijn. In het Duitse Bochum werden zaterdag de prijzen uitgereikt. Michael Haneke was de grote winnaar.

Austrian film director Michael Haneke receives the European Film Award in the western German city of Bochum on December 12, 2009. AFP PHOTO DDP / CLEMENS BILAN GERMANY OUT AFP

Beste film, beste regie, beste scenario: Michael Haneke was gisteravond in Bochum met Das weisse Band de grote winnaar van de European Film Awards. Net als in 2005, toen hij met vier prijzen aan de haal ging voor Caché. Maar laureaat Ken Loach stal de show met een pleidooi voor protectionisme tegen de „kolonisatie van onze cinema, u weet wel door wie.”

Hollywood dus. Ook zaterdag was dat de boeman bij de 22ste editie van de European Film Awards, de Europese tegenhanger van de Oscars. De prijzen werden voor het eerst uitgereikt in 1988 in Berlijn: tijdens een nachtelijke vergadersessie na afloop van het gala in hotel Kempinski besloten de groten van de Europese cinema dat er een Europese Academy naar Amerikaans model moest komen. Een elite van filmmakers die jaarlijks hun stem uitbracht voor de Euro-Oscars. Eerste president was Ingmar Bergman, eerste voorzitter Wim Wenders. Onder zijn leiding kwijnde de Felix, zoals de prijs aanvankelijk heette, langzaam weg - tot de Britse producent Nik Powell vanaf 1996 wat professionalisme, glamour en sponsors in de organisatie bracht. De prijs kreeg toen een Brusselse afkorting: EFA, European Film Awards.

Het gala is een viering van de arthouse, maar met ruimte voor publiekstrekkers. De genomineerde films waren naast Das weisse Band het Britse sociale drama Fish Tank, de Zweedse kindervampierfilm Let the Right One In, het Franse gevangenisepos Un Prophète, de Frans-Duitse coproductie The Reader en de het Brits-Indiase sprookje Slumdog Millionaire.

De Academy telt inmiddels 2.092 leden, 68 daarvan uit Nederland. In hoeverre men als bij het Eurovisie Songfestival langs nationale lijnen stemt, is een goed bewaard geheim. Wel gaan de meeste prijzen naar de grootste landen: Duitsland (354 leden), het Verenigd Koninkrijk (259), Frankrijk (248). Maar die maken ook de meeste films. Het gala wordt om het jaar in Berlijn of een andere Europese metropool gehouden: volgens Johanna ter Steege, de eerste actrice die de prijs in 1988 won met Spoorloos, is minister Plasterk onlangs gevraagd Amsterdam in 2012 kandidaat te stellen.

Berlijn liet ditmaal de eer aan het Rurhgebied, dat zich warmloopt als Europese Culturele Hoofdstad 2010. Die gastheer hulde het gala in staalwerkersnostalgie. De Jahrhunderthalle te Bochum bleek een gewezen gascentrale die met veel glad beton en glas was omgebouwd tot een prachtig zalencomplex. Door de duistere, met negentiende-eeuwse spanten overspannen hal, rommelde een onheilspellend sound-scape vol onverwachte explosies, vonkenregens en rookwolken.

Heeft de EFA, een zilveren vrouwfiguur in lange jurk, inmiddels enige statuur? Extra recette levert het nog niet op, maar gezien de aantallen aanwezige regisseurs, acteurs en actrices wordt het als jaarlijks onderonsje best gewaardeerd. De uitreiking, door de Duitse comédienne Anke Engelke met neurotische humor aan elkaar gepraat, stond bol van zelfspot en spraakverwarring: veel steenkool-Engels met vleugjes Duits en Frans. Bij de genomineerde dames wees Engelke verontwaardigd op drie lege stoelen: Penélope Cruz, Charlotte Gainsbourg en winnares Kate Winslet (The Reader) hadden deze avond iets beters te doen.

Staande ovaties waren er voor de Franse actrice Isabelle Huppert en de 73-jarige Britse regisseur Ken Loach, die een Lifetime Archievement Award in ontvangst nam. Socialist Loach, die even volschoot, bepleitte Europrotectionisme voor de filmindustrie naar Frans model - prijswinnaar Haneke sloot zich bij dat pleidooi aan. „Veel van de films die vanavond bekroond worden, zijn in grote delen van Europa niet te zien”, stelde Loach vast. Een waar woord, ook voor Nederland, waar Hollywood zo’n 80 tot 85 procent van de recette binnenhaalt, Nederlandse films 10 tot 15 procent, terwijl voor andere landen zo’n 5 procent overschiet. De hoogste continentale Europese film in de Nederlandse Top 1000 is Der Untergang op plaats 181.

Europese cinema was altijd zijn grote inspiratie, vertelde Loach een dag eerder in een onderonsje met enkele filmjournalisten. Aanvankelijk omdat „de meisjes in die films hun kleren uitdeden”; later kreeg hij oog voor Tsjechische en Poolse films die „grote menselijkheid ademden”. Na de voor Loach ongewoon lichte komedie Looking for Eric speelt zijn volgende film in Irak, onthulde hij.

De andere winnaars? De jonge Frans-Algerijnse acteur Tahar Rahim een EFA voor zijn rol in Un Prophète, Anthony Dod Mantle voor zijn camerawerk in Slumdog Millionaire en Antichrist, Alberto Iglesias voor zijn filmmuziek in Los Abrazos Rotos. De persprijs ging naar Sweet Rush van veteraan Andrzej Wajda, beste nieuwkomer was Peter Strickland met de zigeunerfilm Katalin Varga en Danny Boyle kreeg een publieksprijs voor Slumdog Millionaire. Zo kreeg iedereen wat, want Europa is ook het continent van eerlijk delen.

Meer over de EFA op europeanfilmacademy.org