Zanu-PF strijdt over de opvolging van Mugabe

Robert Mugabe, 85 jaar, is door zijn partij voor nog eens 5 jaar herkozen als leider. Achter de schermen neemt de strijd toe. Potentiële opvolgers „zullen doorvechten”.

Tijdens een chaotisch partijcongres in Harare heeft de Zimbabweaanse president Robert Mugabe afgelopen weekend voor het eerst toegegeven dat hij de laatste verkiezingen in zijn land verloren heeft. Maar de uit die verkiezingen voortgekomen coalitieregering met voormalig oppositieleider Morgan Tsvangirai van de Movement for Democratic Change (MDC) is volgens Mugabe slechts „een kort leven” beschoren.

„We moeten klaar zijn voor verkiezingen en niet zoals vorig jaar verslagen worden”, zei Mugabe. Zijn partij Zanu-PF haalde in maart 2008 geen meerderheid in het parlement en bij de eerste ronde van de presidentsverkiezingen gingen de meeste stemmen naar Tsvangirai. Sinds februari regeert Mugabe in een vechtkabinet met Tsvangirai als premier, maar Zanu-PF weigert zich bij het politieke akkoord neer te leggen.

Het congres van Zanu-PF stond volledig in het teken van een machtsstrijd over de opvolging van Mugabe, maar formeel werd de man die Zimbabwe sinds 1980 leidt zonder enige tegenstand door de 10.000 afgevaardigden voor een nieuwe termijn van vijf jaar tot leider verkozen. Bij de volgende verkiezingen, die waarnemers in 2011 of 2012 verwachten, zal Mugabe opnieuw kandidaat voor het presidentschap zijn.

Toch is Mugabe aanzienlijk zwakker uit het partijcongres gekomen dan voorzien werd. Niet eerder spraken afgevaardigden zo openlijk over het post-Mugabetijdperk. „Dat was altijd taboe”, zei Tendai Wenyika, afgevaardigde van de provincie Harare gisteren. Volgens haar is Mugabe „te lang aan de macht”, waardoor de beweging die Zimbabwe van het blanke minderheidsbewind bevrijdde „aan de grond zit”.

De opvolgingsstrijd gaat tussen vicepresident Joyce Mujuru, de vrouw van een machtige oud-generaal die in het zakenleven zit, en minister van Defensie Emmerson Mnangagwa, die mensenrechtenorganisaties verantwoordelijk houden voor de moord op 20.000 politieke tegenstanders van Mugabe in de jaren tachtig.

Mnangagwa leek lang de favoriet van Mugabe en geniet steun van de veiligheidsdiensten, maar was afgelopen weekend de grote verliezer. Pogingen uit zijn kamp om de partijstatuten aan te passen, zijn onbeslist geëindigd. Mujuru, die steun heeft van politiek gelieerde ondernemers die de laatste jaren profiteerden van de economische crisis in Zimbabwe, werd door het congres herkozen als plaatsvervanger van Mugabe.

Door interne strijd „draaide de partij zichzelf bij de vorige verkiezingen de nek om”, zei een kwetsbare Mugabe in een poging de verschillende facties op één lijn te krijgen. „Hoe intenser onze interne gevechten, hoe groter de kans die we de oppositie geven.”

Zijn oproep mocht niet baten. „Mugabe leeft in een andere werkelijkheid”, zegt politicoloog Eldred Masunungure van de Universiteit van Zimbabwe. „Zijn analyse was juist en hij heeft gedaan wat hij kon, maar hij heeft niet langer het gezag en de mentale kracht om deze strijd te stoppen.” De wetenschapper verwacht dat hardliner Mnangagwa de strijd niet snel zal opgeven. „Er is geen enkele reden om te geloven dat dit congres tot een staakt-het-vuren tussen de twee facties heeft geleid. De aanhangers van Mujuru en Mnangagwa zullen doorvechten tot een van hen de finishlijn heeft gehaald.”

De top van Zanu weet immers dat de 85-jarige Mugabe niet het eeuwige leven heeft en ondanks structurele tegenwerking van Zanu neemt onder de bevolking de waardering voor regeringspartner MDC toe. Die is er met steun van donorlanden in geslaagd om de economie van Zimbabwe weer op de rails te krijgen.

Met het vertrek van de Zuid-Afrikaanse president Thabo Mbeki heeft Mugabe in de regio bovendien een belangrijke bondgenoot verloren. Mbeki’s opvolger Jacob Zuma heeft een pragmatischer koers ingezet en stuurde vorige week een delegatie onder leiding van zijn vertrouweling Mac Maharaj naar Harare om met zowel Mugabe als Tsvangirai te spreken.

In oktober schortte Tsvangirai zijn medewerking aan de coalitie op omdat Mugabe opnieuw weigerde de MDC-kandidaat voor het onderministerschap van Landbouw, Roy Bennett, te benoemen. Op aandringen van Zuma en de organisatie van zuidelijk Afrikaanse landen SADC keerde Tsvangirai vorige maand terug aan tafel. Maar een aan Mugabe opgelegde deadline om zich alsnog bij het akkoord neer te leggen verstreek vorige week geruisloos. Het wachten is op Tsvangirais volgende zet.

    • Peter Vermaas