Vette, verwaarloosde Violeta in voos Portugal

Dulce Maria Cardoso: Violeta en de engelen. Uit het Portugees vertaald door Harrie Lemmens. Meulenhoff, 304 blz. € 19,95

Er bestaat een verhaal van Jorge Luis Borges over een roman die achterstevoren wordt verteld. Zoiets doet ook de Portugees-Angolese schrijfster Dulce Maria Cardoso in haar roman Violeta en de engelen. Beginpunt is het verkeersongeluk waarvan de corpulente Violeta slachtoffer geworden is. Stapsgewijs gaat de vertelling vervolgens langs de gebeurtenissen van die dag terug om duidelijk te maken hoe het zo gekomen is. Het hele traject naar het verleden leggen we af in de herinneringen van Violeta zelf, inclusief alle zijwegen en associaties die, als in een tweede sprong terug, haar levensgeschiedenis vertellen.

Wrang is het verhaal van Violeta wel. Dik tot in het wanstaltige heeft zij zich nooit bemind geweten, noch door haar ouders, noch door de jongens van haar leeftijd, en eigenlijk ook niet door haar vriendinnen. Om zichzelf niettemin de illusie van liefde te geven, liet ze zich als meisje betasten in de bioscoop. Als volwassen vrouw zoekt ze haar heil bij vrachtwagenchauffeurs op parkeerplaatsen langs de snelweg. Ook op de avond van haar ongeluk heeft zij een anoniem wipje gemaakt in een toilet bij een wegrestaurant.

Maar Violeta en de engelen is ook het verhaal van de omwenteling waarmee Portugal in een nieuwe werkelijkheid gestoten werd. Violeta’s ouders boerden goed onder het oude bewind dat met de Anjerrevolutie in 1974 ten val kwam. Alles stort ineen wanneer met de revolutie het ‘tuig’ aan de macht komt. Op straat worden Violeta’s ouders beschimpt en belaagd. Zijzelf staat zwijgend aan de kant – en dat betekent aan de kant van de anderen. Het verhaal van Portugals inwendige voosheid is al vele malen verteld, maar Dulce Maria Cardoso doet dat op een bijzonder indringende manier door het te belichamen in het ‘gedrocht’ Violeta.

Violeta en de engelen is een roman die zich niet gemakkelijk aan de lezer geeft. Er is vasthoudendheid voor nodig om te begrijpen hoe het verhaal in elkaar steekt en hoe Cardoso dat precies vertelt. Pas bij een tweede lezing geeft het boek zijn geheimen werkelijk prijs. Die inspanning is de moeite waard. Dulce Maria Cardoso schreef een prachtige roman.

Ger Groot