Thalys moet veel gaan verdienen

Na jaren vertraging rijdt de Thalys eindelijk op volle snelheid van Rotterdam naar Parijs. Maar exploitant HSA heeft geldgebrek en de ‘gewenning’ duurt lang.

(Photo Dirk-Jan Visser: Rotterdam - Netherlands: 13-12-2009) Vanaf vandaag rijdt de Thalys tussen Brussel en Amsterdam via de hogesnelheidslijn (HSL) met een snelheid van 300 km per uur. Hierdoor daalt de reistijd tussen Brussel en Amterdam met 51 minuten. Hier: Festiviteiten op Brussel Zuid ter ere van de Thalys Visser, Dirk-Jan

„Wegens problemen met het veiligheidssysteem zijn we genoodzaakt vaart te minderen”, klinkt het door de intercom van de Thalys. De eerste trein die op Nederlands spoor 300 kilometer per uur moet rijden is tot stilstand gekomen bij Barendrecht. De lichten in de coupés zijn uitgegaan. „Kinderziektes”, zegt conducteur Els Blankenstijn.

Gisterochtend om 8.22 uur vertrok de Thalys na een kleine vertraging van Amsterdam Centraal. De rood-zilverkleurige trein zit vol, onder anderen met veel Franse toeristen die vanaf Schiphol naar Parijs reizen. Ze hebben geen idee dat ze deel uitmaken van dit ‘historische moment’.

Frank Dalemans komt met Annemarie van Nissel terug van een duikvakantie in Thailand en rijdt met de Thalys naar zijn woonplaats Antwerpen. „Het verkeer in Antwerpen is een hel”, aldus Dalemans, „maar met deze trein ben je snel in het centrum. Hij rijdt nu 300 kilometer per uur, maar je voelt en hoort helemaal niets.”

Sinds gisteren duurt een ritje Amsterdam-Parijs nog maar drie uur en achttien minuten, 51 minuten sneller dan voorheen. Amsterdam-Brussel is 49 minuten sneller geworden. Tussen Amsterdam en Rotterdam blijft de snelheid van de Thalys beperkt tot 160 kilometer per uur, daarna wordt de snelheid opgevoerd tot 300. Medio 2010 rijdt de Thalys op het hele traject op volle snelheid. Ook wordt de frequentie volgend jaar verhoogd van zeven tot tien treinen per dag. Opstappen op station Den Haag HS kan sinds gisteren niet meer.

Exploitant HSA, beter bekend onder de naam NS Hispeed, verwacht volgend jaar 1,7 miljoen reizigers, een toename van bijna 40 procent in vergelijking met nu. In 2020 moet dat zijn gestegen tot 2,2 miljoen klanten.

Wat ook stijgt, is de prijs van een kaartje. Een ritje naar Parijs is sinds gisteren gemiddeld 10 tot 18 procent duurder. Een kaartje Brussel kost 18 tot 25 procent meer. „Het is zeker niet goedkoop, maar ik vind het de moeite waard als de rit vlot verloopt”, zegt Van Nissel. Bij haar treinreis lukte dat nog niet. Vlak voor de Belgische grens is het weer raak: problemen met de overgang op het Belgische hogesnelheidsnet. De trein moet twee kilometer stapvoets verder.

Hogere tarieven en meer reizigers heeft HSA (samenwerkingsverband van NS en KLM) hard nodig. Jaarlijks moet het bedrijf 148 miljoen euro aan de Nederlandse staat betalen om exclusief over het Nederlandse deel van het spoor te mogen rijden. Maar HSA staat er financieel slecht voor omdat de oplevering van het hogesnelheidsspoor jaren op zich liet wachten en er dus geen geld kon worden verdiend. Minister Eurlings (Verkeer, CDA) besloot daarom eind vorig jaar maximaal vier jaar uitstel van betaling te geven omdat het bedrijf dreigde om te vallen. Het bedrag – met rente – moet aan het einde van de concessieperiode (juli 2024) worden terugbetaald.

De reddingsactie stuitte op kritiek in de Tweede Kamer. SP en VVD gaan morgen bij de stemming over de begroting van Verkeer en Waterstaat met een motie proberen om de deal terug te draaien.

Maar veel keus is er eigenlijk niet. Als HSA failliet gaat, moet het vervoer opnieuw worden aanbesteed. Sinds de vorige aanbesteding, in 2001, zijn de regels veranderd. Exclusief gunnen van het binnenlands vervoer mag niet meer. Daardoor is exploitatie van de lijn minder interessant voor vervoerders, wat de Staat minder geld zal opleveren. „Het vinden van een nieuwe vervoerder die op korte termijn, met geschikt materieel en tegen een vergelijkbare vergoeding de diensten gaat uitvoeren, is een langdurig proces en in dat licht geen begaanbare weg”, schreef minister Eurlings begin dit jaar in een brief aan de Tweede Kamer.

Overheid en HSA lijken tot elkaar veroordeeld. De vraag is of HSA voldoende geld zal binnenhalen. Op het binnenlandse vervoer heeft de exploitant daar al grote moeite mee. Sinds 7 september rijdt een snelle trein (de Fyra) tussen Amsterdam en Rotterdam, maar veel reizigers lijken de toeslag van 7,40 euro per rit niet te willen betalen. In een Kamerdebat zei Eurlings dat de gemiddelde bezetting in de eerste drie weken slechts 19 procent bedroeg, ondanks lage actietarieven. De eerste twee maanden gebruikten 100.000 reizigers de Fyra.

De lage bezettingsgraad heeft vooral te maken met gewenning die langer duurt dan verwacht, zegt Jaap de Wit, hoogleraar vervoerseconomie aan de Universiteit van Amsterdam „Maar de prijs van een kaartje moest omhoog vanwege de hoge kosten. Dat botst.” Hij stelt dat het „koffiedik kijken” is of het project zal slagen. „Pas op langere termijn kun je aangeven of de tijdwinst met de Thalys opweegt tegen de extra tarieven.”

Volgens Bert van Wee, hoogleraar transportbeleid aan de TU Delft, zal het van de zakelijke markt moeten komen: „Die vinden de voordelen van de hogere frequentie en kortere reistijd opwegen tegen het duurdere kaartje. Het woon-werkverkeer is niet snel bereid hoge prijzen te betalen voor een snellere trein.”

Uiteindelijk heeft de eerste Thalys gistermorgen maar korte tijd op volle snelheid gereden. Van de beloofde tijdwinst is in Antwerpen weinig over; de vertraging bedraagt een half uur. Van Nissel en Dalemans lachen erom. „We zijn nog in de vakantiestemming.”

    • Oscar Vermeer
    • Rutmer Brekhoff