Rouwrituelen uit Midden-Oosten

Dans Dancing on the Edge festival. Gezien: 12/12, Utrecht. Inl: www.dancingontheedge.nl ****

Ze wil leeg zijn. Rasha Jahshan wijst op haar buik. Het voortplantingsapparaat daarbinnen maakt haar in een door mannen gedomineerde maatschappij tot een ‘marionet van het leven’, zegt zij in de solo Sounds from Here van de Israëlische theatermaker Dorit Weintal, te zien op Dancing on the Edge, festival voor dans en theater uit het Midden-Oosten. Een infuus van feestverlichting symboliseert de dwingende invloed van haar omgeving. Het lot vrouw te zijn, en de vraag wat nu eigenlijk vrouwelijk is, heeft Jahshans personage op het randje van de waanzin gebracht. Haar psychotische uitwijdingen, razernij en verdriet hebben veel weg van een postnatale depressie, terwijl onduidelijk blijft of de baby feit is of fictie: „Ik ben zo blij dat je een meisje bent; als vrouw ben je vrij als een vogel.” „Ik ben blij dat je niet bent geboren.” „Heb je op jezelf geplast? Maakt niet uit. Straks ben je sowieso het pispaaltje.”

Subtiel is Weintals hyper-emotionele solo niet te noemen. Sounds from Here schiet bovendien, met filmprojectie en soundscape, alle kanten op en vervalt in educatief participatietheater. „Als jouw zus met iemand van een andere religie wil trouwen, zou je dat toestaan?”, vraagt Jahshan aan mannen in het publiek. Jahshan verdient een betere regisseur: ze is een ijzersterke performer en door haar ongeremde en ontroerende optreden een verrassing tijdens het festival, dat gisteren werd afgesloten.

Een echte aanwinst voor het Internationaal Danstheater is het groepswerk Mourning van Muhanad Rasheed. De choreograaf vervlecht de rouwrituelen van vrouwen in zijn geboorteland Irak met westerse muziek. Hoewel de zwarte kleding van de danseressen duidelijk uit de regio komen, krijgen hun gestileerde rouwgebaren een universele dimensie. De jammerende armbewegingen, het terneergeslagen wiegen, de hangende hoofden zijn herkenbaar als uitingen van diep verdriet, ongeacht culturele achtergrond. En al gauw gaan de gedachten ook uit naar westerse expressionistische danscreaties als Martha Grahams Lamentation.

Geheel volgens de filosofie van Dancing on the Edge is Mourning een mooie cross-over, waarbij kunstenaars uit het Midden-Oosten hun westerse collega’s laten kennismaken met hun kunstzinnige verworvenheden, in plaats van andersom. Goed bezette zalen en geanimeerde debatten bij editie 2009 tonen aan dat dit bij het publiek aanslaat.

    • Francine van der Wiel