Fokke & Sukke zien af

‘Fokke & Sukke doen de dichter des vaderlands-stemwijzer’ staat er in de caption, het kopje boven de tekening. We zien Fokke, de eend met het matrozenpetje, en Sukke, de kanarie met het omgekeerde honkbalpetje, achter een computer zitten. ‘Ik hou van hermetische poëzie’, leest Sukke voor van het scherm. Fokke geeft de keuzemogelijkheden: ‘Ja’, ‘nee’, ‘de boom lacht’, ‘sla over’.

Afgelopen week drong Fokke & Sukke, Het afzien van 2009 (Uitgeverij Catullus, € 9,95) door tot de toptien van de Bestseller 60. De tiende editie van ‘Het afzien van...’ bundelt cartoons die in 2009 verschenen in NRC Handelsblad, nrc.next, VARA-gids en De Wereld Draait Door.

De vorm die makers John Reid, Bastiaan Geleijnse en Jean-Marc van Tol in 1993 voor hun tekeningen kozen is slim: laat twee vogels zeggen wat anderen verzwijgen. De plompverloren openheid, wars van hypocrisie, geeft het gevederde duo een scherp randje. Als er een onderzoek naar misdaden van het Nederlandse leger in Indonesië wordt aangekondigd, dan prikken Fokke & Sukke alvast door dit nobele voornemen heen. ‘Fokke & Sukke noemen het traumatiserend’, staat er. ‘Het ergste was dat Nederlandse militairen moesten toekijken hoe hun collega’s een heel dorp uitmoordden.’ Sterk werkt ook dat Fokke & Sukke álles kunnen zijn: met een donkere baard een lid van de Talibaan, met een witte Darwin.

En ze hebben de kracht van de vluchtigheid. Tekenaar Van Tol gebruikt een minimalistische stijl; in een paar lijnen wordt het hoogstnoodzakelijke decor geschetst. (Zie voor een recent voorbeeld pagina 2 van deze krant.) Geen poeha; er is niets dat zoveel schade toebrengt aan een grap, als iets dat je van die grap afleidt.

Dat het niveau al jaren hoog is, ondanks de kwantiteit (alleen al in NRC Handelsblad verschenen sinds 1999 ruim drieduizend cartoons), is waarschijnlijk te danken aan de samenwerking tussen de heren. Iedere maandag bedenkt het drietal in een lang telefonisch onderhoud vele cartoons. Gedurende de week worden er via e-mail cartoons dicht op het nieuws bedacht.

Het beste voorbeeld van de kracht van Fokke & Sukke’s ‘stapelhumor’, zoals een NRC-redacteur het ooit noemde, is deze, uit de tijd dat het corporale verleden van de makers nog een rol speelde. Caption: ‘Fokke & Sukke neuken alleen nog maar lelijke wijven.’ Sukke: ‘Leuker kunnen we het niet maken’, Fokke: ‘Wel makkelijker.’

    • Ward Wijndelts