Dit is versie 12 van de kunst

De expositie Versions in het NIMK in Amsterdam gaat over de ‘comment culture’ die op internet heerst.

Kunstenaars maken remixen van elkaars werk.

Nederland, Amsterdam, 12 december 2009 Bezoeker van de tentoonstelling 'Versions' in Het Nederlands Instituut voor Mediakunst . De tentoonstelling 'Versions' gaat over de Ôcomment cultureÕ; commentaar als medium. Commentaar geven op elkaar heeft met de populariteit van sociale netwerken en blogsites op het internet, zoals Flickr, Facebook, Hyves, YouTube, Blogger, etc., een nieuwe dimensie gekregen. Op de foto het werk van Martijn Hendriks. foto/copyright: Martijn van de Griendt Griendt, Martijn van de

Tegen de muur van de tentoonstellingsruimte staat een grote tv. Daarop worden foto’s getoond van de lancering van Iraanse raketten. Eerst zijn het er vier, dan veertig, later schieten ze alle kanten op en dan staat er weer een robot tussen. Het zijn allemaal gephotoshopte versies van de oorspronkelijke foto, die na de lancering vorig jaar naar buiten werd gebracht door de media-afdeling van de Iraanse Revolutionare Garde. Later bleek dat met de foto was geknoeid om te verhullen dat één raket was blijven staan. Die gephotoshopte parodieën zijn door anonieme mensen van over de hele wereld op internet gezet.

Kunstenaar Oliver Laric heeft al die gemanipuleerde foto’s verzameld en gebruikt voor zijn installatie Versions. ‘Als je dit raketincident googlet, komen er verschillende versies van de foto tevoorschijn’, klinkt het uit de televisie. ‘Authenticiteit wordt bepaald door de kijker. Hoe vaker een foto wordt bekeken des te hoger hij in de zoekresultaten verschijnt. Als hij vaak genoeg is bekeken, wordt hij onderdeel van het collectieve geheugen.’

De installatie is onderdeel van de expositie Versions in het Nederlands Instituut voor Mediakunst (NIMK). De tentoonstelling gaat over de ‘comment culture’ op internet. Daarmee wordt bedoeld dat mensen commentaar geven op elkaar via sociale netwerken en andere websites, zoals Flickr, Facebook, Hyves en YouTube. De tentoonstelling laat het werk van jonge kunstenaars zien die gebruikmaken van die comment culture of daar esthetische verwantschap mee hebben.

Het is geen nieuw fenomeen dat kunstenaars commentaar geven of reageren op elkaars werk. Denk bijvoorbeeld aan Marcel Duchamp, die Mona Lisa voorzag van een snor. Maar door de populariteit van het internet heeft reageren op elkaars werk een nieuwe dimensie gekregen, zegt Annet Dekker van NIMK, die Versions met kunstenaar Constant Dullaart heeft samengesteld.

„De snelheid, het gemak en de alomtegenwoordigheid maken internet uitermate geschikt om ideeën te lanceren, op elkaar te reageren of bestaand werk aan te passen en opnieuw te gebruiken”, zegt Dekker. „De tentoonstelling wil deze nieuwe ontwikkeling onder de aandacht brengen.”

Het fenomeen speelt zich vooral af op weblogs en zogenaamde surfclubs, ontmoetingsplaatsen op internet waar kunstenaars samenwerken en op elkaar reageren. Ze plaatsen er eigen werk, waar anderen weer een eigen draai aangeven. Zo ontstaat een gezamenlijk kunstwerk.

Hoewel de kunstenaars dus veel samenwerken, gebruikt iedere kunstenaar die te zien is in NIMK het internet op zijn eigen manier. Theodore Watson programmeert zelf software. Harm van den Dorpel gebruikt het internet om bestaande kunst samen met anderen te remixen en in een andere context te tonen. En Constant Dullaart speelt in zijn werk met bestaande toepassingen op internet, zoals Google en YouTube.

Zo heeft Dullaart de website thedisagreeinginternet.com gemaakt. Daarop is het beginscherm van Google te zien, dat ontkennend heen en weer schudt. Anderen hebben daar hun eigen versie van gemaakt: theagreeinginternet.com, dat ja-knikt.

Zijn werk ziet Dullaart als een verkenning van het medium. „Internet is pas twintig jaar oud en is constant in beweging. Er komen zoveel nieuwe toepassingen bij. De meeste mensen gebruiken die alleen functioneel, maar ik vraag me af of je ze ook anders kunt gebruiken. En welke mogelijkheden leveren ze op?”

Dullaart denkt van tevoren na hoe mensen zullen reageren op zijn werk. Hij vindt het vleiend als anderen met zijn werk aan de haal gaan. Ziet hij zichzelf dan nog wel als de auteur van het werk? „Jazeker. Ik ben de initiator en de reacties bestaan bij de gratie van het eerste werk. Het gaat erom wie het idee heeft. Soms wordt het een wedstrijdje wie de beste versie maakt.”

NIMK heeft de kunstenaars uitgedaagd om hun werk op internet te vertalen naar de galerie. Dat heeft wisselende resultaten opgeleverd. Sommige kunstenaars hebben hun werk vertaald naar een traditionele installatie met een videoscherm. Maar anderen geven in de galerie slechts een presentatie van wat op internet te zien is.

„Kunst op internet heeft een hoop context en dat is moeilijk te vertalen naar een traditionele tentoonstelling”, zegt Dullaart. „Daar zal nog lang mee geëxperimenteerd moeten worden voordat er een goede vorm voor wordt gevonden. Want uiteindelijk blijft het internet toch de natuurlijke habitat van deze kunst.”

De expo Versions is nog tot 6 feb. te zien: www.nimk.nl.

    • Toon Beemsterboer