A10 meer dan blok beton

Tentoonstelling Ring A10, t/m 23 jan Arcam, Prins Hendrikkade 600, Amsterdam, www.arcam.nl

Met zijn 32 kilometer is de ringweg om Amsterdam, de A10, het langste gebouw van de stad. Arcam heeft een ingenieuze en innemende tentoonstelling gemaakt over deze stadssnelweg. Die is weliswaar het drukst bereden stuk van het hele landelijke wegennet, het is een enorme barrière en een bron van stank en lawaai – en toch heeft de ring ook een zekere intimiteit, vermoedelijk omdat ze langzamerhand door de stad zelf is ingesloten.

De A10 blijkt naast en onder het vertrouwde asfaltlandschap ook onzichtbare verrassingen te herbergen. Er bevinden zich nog atoomschuilkelders uit de Koude Oorlog. Een grote ruimte voor een spoortunnel die nooit is gebouwd, wordt nu voor dansfeesten gebruikt. Er zijn kunstwerken onder de viaducten en op de geluidsschermen, onzichtbaar voor de langsrazende of voortkruipende automobilisten, liggen er jeu-de-boules banen, hondenuitlaatstroken en een kinderboederij – op een van de foto’s van David de Jong is te zien hoe een ontsnapte kalkoen doodgemoedereerd het fietspad oversteekt.

De A10 is dertig jaar in de maak geweest; het eerste stuk, uit 1966, was de Coentunnel en omgeving. In die tijd is de stad eromheen enorm veranderd. Vooral dat vroege stuk werd door de stad heen aangelegd in plaats van eromheen. Dat is goed te zien aan de Max Havelaarflats aan weerskanten van de weg in Bos en Lommer. Vanaf hun balkons kunnen de bewoners de weg bijna aanraken. Werd de A10 bij Ring West in de jaren zestig dertig meter breed gemaakt, bij de Zuidas is hij driehonderd meter breed.

Samenstellers Yvonne de Korte en Dave Wendt hebben tien plekken gekozen verspreid over de ring die laten zien hoe het karakter van de weg in de loop van die ruim dertig kilometer verandert. Ze hebben historische foto’s vermengd met hedendaagse foto’s, schaalmodellen en toekomstschetsen en YouTube-filmpjes – vaak gemaakt vanuit een rijdende auto, maar ook een animatie van het nieuwe Science Park bij Watergraafsmeer. Opvallend zijn de eindeloze, vruchteloze pogingen de knellende barrière die zo’n bonk beton in de stad vormt, te slechten. De bekendste voorbeelden zijn het bruggebouw in Bos en Lommer dat wel is gebouwd en de overkapping bij de Zuidas die er nog niet is, daarnaast zijn er nog tal van al dan niet utopische plannen en pogingen geweest. „De weg is een begrenzing en een verbinding”, schrijven de samenstellers. „Zo bekeken heeft de A10 veel weg van een reusachtige ritssluiting.”

Het tracé van de weg valt niet samen met de officiële grenzen van de gemeente. Toch is de stad van plan om de A10 aan te wijzen als de limes van het metropolitaine gebied. De stad voegt zich naar de weg, niet andersom.

    • Tracy Metz