Zullen we de postbode toch missen?

Zelfs de vakbeweging doet het. Kijken of het goedkoper is post te laten bezorgen door bedrijven met postbodes op stukloon. De vertegenwoordiger van AbvaKabo was er niet trots op, vertelde hij de Tweede Kamer donderdag. De rijksoverheid tekende ook net een contract met TNT én Sandd om voor anderhalf jaar de brieven over belastingen, boetes

(Foto Peter Hilz)(Foto Peter Hilz)

Zelfs de vakbeweging doet het. Kijken of het goedkoper is post te laten bezorgen door bedrijven met postbodes op stukloon. De vertegenwoordiger van AbvaKabo was er niet trots op, vertelde hij de Tweede Kamer donderdag. De rijksoverheid tekende ook net een contract met TNT én Sandd om voor anderhalf jaar de brieven over belastingen, boetes en uitkeringen rond te brengen.

Iedereen kent het geluid intussen: de zoveelste plof op de mat met weer wat post, soms de derde bezorging van de dag. Zoals iedereen de stilte rond de brievenbus kent op dagen dat je vroeger wist dat de postbode tussen tien en elf langskwam. De brief is op z’n retour. We mailen de handgeschreven groet de geschiedenis in.

Zullen we haar missen, de postbode? Stond hij symbool voor meer dan die brieven alleen? Wie overdag niet thuis is, maakt het weinig uit. Bedrijven letten alleen op de kosten, en de kwaliteit als die in het geding zou zijn. Maar miljoenen die geen vast werk hebben zien met lede ogen deze schakel met de wereld en het ritme van de dag wegebben.

Overheden, instellingen en bedrijven grijpen het voordeel. De postbedrijven in Nederland verkeren in crisis. De markt is 1 april helemaal opengegaan, ook voor de gewone brief en briefkaart. Maar Sandd en Selekt Mail hebben voor u geen brievenbussen neergezet. Zij moeten het hebben van de bulkpost van banken en andere grote klanten. DHL Global Mail bezorgt de omroepgidsen van Veronica, NCRV, KRO en AVRO, volgens TNT, voor 13 cent per stuk.

Tijdens een gesprek met Kamerleden verweet TNT-topman Bakker zijn concurrenten grote contracten in de wacht te slepen onder de kostprijs. Nee hoor, wij verdienen er nog steeds aan, zeiden de ‘nieuwkomers’ op de markt. Maar overigens hebben zij de Staat voor de rechter gesleept om van de verplichting af te komen een groeiend percentage werknemers in dienst te nemen.

De drie postheren bliezen in de Troelstrazaal naast en jegens elkaar flink stoom af. Het zou de gewone spanning zijn die op iedere markt bestaat, ware het niet dat hier zowel de markt als de spanning is gecreëerd door de overheid. En zoals vaker, vergadert de Kamer als een kippenhok waar het licht ‘s nachts aangaat als die markt geen lieflijke aanblik biedt. We hadden het toch zo mooi uitgedacht.

‘Open en sociaal’ noemt de verantwoordelijke staatssecretaris Heemskerk de postmarkt. Hij is er trots op dat die nu helemaal monopolievrij is. We zijn weer eens voorlopers in Europa. Een helemaal gelijk speelveld heeft hij niet voor elkaar kunnen boksen, maar we laten het tempo ook niet door de langzaamste bepalen, pochte hij in een tevreden toespraak in Rotterdam begin juli.

TNT, de nazaat van de oude PTT Post-dienst, denkt er geheel anders over. De oude binnenlandse monopolist heeft in verschillende Europese landen met de op EZ zo gewaardeerd ondernemingszin de rol van uitdager op zich genomen. Maar ook in het Verenigd Koninkrijk en Duitsland, waar volgens Heemskerk nu ook een horizontaal speelveld bestaat, komt TNT niet aan de bak. Al of niet subtiele protectie van de Britse en Duitse nationale kampioen heeft TNT doen besluiten alle expansieplannen op de Europese postmarkt te staken.

TNT zag in Nederland de afgelopen maanden 150 miljoen poststukken naar de concurrentie verdwijnen terwijl de binnenlandse postmarkt dit jaar 6 en volgend jaar naar verwachting 9 procent krimpt. Dat betekent: loonkosten beperken of ontslagen. De bonden eisen loonsverhoging. Dat levert vuurwerk op dat vóór kerstmis al tot stakingen kan leiden. En zelfs de koerswijziging van vorige week, post in Nederland zolang het rendeert en verder pakjes wereldwijd, stelde een aantal activistische aandeelhouders niet tevreden.

Voor het eerst sinds de sloop van ABN Amro staat weer een groot Nederlands bedrijf tegenover gelddrukkers die niets te maken hebben met Nederland of de ‘universele dienstverlening’. Toen het telefonie-monopolie werd geprivatiseerd was het altijd de denkbeeldige ‘weduwe in Appelscha’ die moest kunnen bellen tegen een normaal tarief, ook als zij ver van de dorpskern woonde.

Nu heeft TNT nog de wettelijke plicht die weduwe haar brief te bezorgen, maar als Grasshopper Investment eigenaar is, dan knippen zij TNT op, verkopen de pakjesdivisie aan de hoogste bieder, bijvoorbeeld FedEx of UPS, en de binnenlandse post, ach, wie biedt. Dan staan zij binnen een jaar op de stoep in Den Haag en zeggen: universele dienstverlening, dat kan, met een postzegel van 80 cent. Anders zoekt u maar een ander.

In Frankrijk staat La Poste ook onder druk. Wij hebben niet die eindeloze heuvels waarop le facteur met zijn gele Renaultje de mensen aan elkaar rijgt. Wij hebben Boer zoekt Vrouw. Of wordt de tweedeling tussen hoog opgeleiden/welvarenden en de minder aangesloten burgers weer een factor groter als de postbode definitief verdwijnt. Wie niet kan emailen heeft gewoon pech. Twee keer in de week komt wel iemand wat reclame met rekeningen brengen.

De vooruitgang heeft veel vrolijke kanten. Er komt vast bejaardenmail, met twee knoppen. Maar de bedrijfsmatige logica leidt steeds opnieuw tot een boodschap aan de ‘onrendabelen’: uw behoefte ergens bij te horen moet u zelf regelen. Het is niet nodig om, mét Marcel van Dam de jaren van Den Uyl heilig te verklaren om hun universele dienstverlening aan de mensheid, om te beseffen dat Nederland zonder postbode voor velen weer ietsje eenzamer zal worden.

P.S. Bij wijze van ‘last post’ een poststuk van lezer Johan Everaers: