'Soms moet je alles gewoon lekker laten rollen'

Dirigent Tugan Sokhiev debuteert deze week bij het Rotterdams Philharmonisch Orkest, in januari bij de Berliner Philharmoniker. „Jong zijn is voor een dirigent niet synoniem aan slecht.’

Waarom hij ooit dirigent wilde worden? Tugan Sokhiev, zoon van een ingenieur en een lerares, blijft even stil. „Ik wist het gewoon. Dat ik met muziek wilde leven. Alleen dat.”

Op het korte lijstje met internationaal doorbrekende jonge dirigenten, komt die van de in de Russische deelrepubliek Noord-Ossetië geboren Tugan Sokhiev (32) al geruime tijd voor. Drie jaar geleden maakte hij zijn debuut bij het Koninklijk Concertgebouworkest, onlangs volgden, zeer succesvol, de Wiener Philharmoniker en in 2010 de Berliner Philharmoniker.

Nog veel vroeger, als 24-jarige, werd Sokhiev chef-dirigent van de Welsh National Opera, waar hij echter even jeugdig weer vertrok. „Dat ik jong was en uitgesproken ideeën had, wekte wrevel. Veel jonge dirigenten stuiten op zulk verzet, maar je ziet aan Yannick Nézet-Séguin (chef-dirigent van het Rotterdams Philharmonisch Orkest) hoe onzinnig dat is. Jong is voor een dirigent niet synoniem aan ‘slecht’, oud niet aan ‘goed’.”

Sokhiev studeerde directie aan het conservatorium van St. Petersburg bij Ilja Moesin, de pedagoog die in zijn zeventigjarige carrière als directiedocent onder anderen ook Valery Gergjev en Yuri Temirkanov lesgaf. „Mijn opleiding was een groot geluk”, zegt Sokhiev. „Om Moesin, maar ook omdat het conservatorium een orkest heeft dat ter beschikking staat van de dirigenten-in-opleiding. Daar kon ik, heel beschermd, mijn beginnersfouten maken. Leren wat je niet moet doen, zoals teveel praten. Dirigeren is: met je handen en gezicht tonen wat je muzikaal tot uitdrukking wil brengen. Als het zou gaan om praten, was elke musicus met muzikale ideeën ook een goed dirigent. Dat is absoluut niet zo. Dirigeren is een ambacht, technisch net zo moeilijk als op niveau een instrument leren bespelen.”

Gereedschap, techniek – het zijn termen die Sokhiev graag gebruikt. „Maar uiteindelijk draait alles erom de communicatie met een orkest soepel te laten lopen. Hoe spreek je musici aan, hoe plan je een repetitie? Als ik voor het eerst voor een orkest sta, zoals nu in Rotterdam, doe ik eerst helemaal niks. Ik laat de musici spelen, probeer de groep aan te voelen. Bij twee orkesten heb je soms diametraal tegenovergestelde benaderingen nodig om tot eenzelfde resultaat te komen. Wat je in elk geval nooit moet doen, is tussen het orkest en de muziek gaan staan. Orkestmusici kunnen heus wel spelen, laat ze dat dan ook doen. Het is net autorijden. Je hoeft niet steeds te schakelen. Soms moet je alles gewoon lekker laten rollen.”

Als student werd Sokhiev assistent van Gergjev aan het Mariinski Theater. De laatste vijf jaar leidt hij er ook eigen producties. Volgend jaar volgt zijn operadebuut aan de Wiener Staatsoper. „Symfonisch repertoire is prachtig, maar theater heeft ook mijn hart en opera is de ultieme combinatie van beide. Maar vaak niet in Europa, helaas. Het ‘regisseurstheater’, met producties waarin het theatraal concept prevaleert boven de partituur, stuit me tegen de borst. Opera kost veel tijd, zeker twee maanden per productie. Die ga ik niet verbeuzelen aan een productie waar ik niet geheel achtersta.”

Op dit moment besteedt Sokhiev de helft van zijn tijd aan opera. St. Petersburg beschouwt hij nog steeds als ‘thuis’. Toulouse, waar hij chef-dirigent is van het Orchestre National, is met twaalf werkweken per seizoen een solide tweede basis. Daarnaast rest tijd voor gastdirecties; 2010 komt Sokhiev weer terug bij het Concertgebouworkest. „De orkesten in Rotterdam en Amsterdam zijn niet zó anders, hoor. Het Concertgebouworkest heeft een betere reputatie, maar Rotterdam mag niet worden onderschat. En beide zijn Hollands, dat merk je. Men is gedisciplineerd tegenover de partituur, maar ook flexibel. Duitsers zijn soms tè gedisciplineerd.”

Rot. Phil. Orkest/Tugan Sokhiev, Dutilleux, Fauré, Rachmaninov. 12,13/12 Doelen, Rotterdam. Inl: 010-2171717

    • Mischa Spel