Sherlock Holmes in Amsterdam-Noord

Ik snap iets niet. Vorige week wijdde misdaadverslaggever Peter R. de Vries zijn uitzending aan een twaalf jaar oude dubbele moord op een echtpaar uit Amsterdam-Noord. Die moord was gruwelijk, er was wild op het bejaarde koppel Henk en Mary ingehakt, en tot op heden was er geen dader aangehouden. Maar er was een doorbraak, want er was DNA gevonden.

Van die doorbraak bracht Peter R. de Vries zijn kijkers uitgebreid op de hoogte. Hij mocht in het forensisch instituut een kijkje nemen naar het bewijsmateriaal, waaronder een reusachtig, tijdens de slachtpartij volledig kromgebogen, mes. De Vries vroeg of hij eraan mocht komen – en kreeg van de vriendelijke vrouwelijke expert te horen dat dat niet de bedoeling was.

Alsof De Vries dat zelf niet wist. Het geheel was opzichtig ingestudeerd; uit alles bleek dat De Vries en de politie elkaar gevonden hadden. De moord was twaalf jaar lang onopgelost gebleven, er was een dossier van zeventienduizend pagina’s aangelegd en nog steeds stond men met lege handen. Een populist zou er wel raad mee hebben geweten: slapende politiemannen, bureaucratische procedures, en volledig vastgelopen onderzoek. Maar niet volgens De Vries: er was sprake van „knap recherchewerk”, de zeventienduizend pagina’s werden door hem juist met ontzag aangehaald als bewijs van de niet aflatende betrokkenheid van het rechercheteam. De Vries werd rondgeleid door het kantoor waar het team zat dat zich met de dubbele moord bezighield, hij luisterde aandachtig naar een zweterige Amsterdamse politieman, die hem nog eens duidelijk maakte hoezeer de zaak hun aan het hart ging.

Het tekent De Vries – hij wil populair zijn, maar geen populist. Anders dan een ridder als Maurice de Hond, die voortdurend de ondergang van ‘het systeem’ aankondigt, gelooft hij wél in de instituties. Het Openbaar Ministerie wordt nu eens gekraakt, maar dan weer geprezen, maar niet in twijfel getrokken. In het geval van de Deventer moordzaak liet De Vries zich – anders dan zo’n beetje alle andere media – niet meeslepen door het sentimentele volksgevoel; hij heeft altijd volgehouden dat Ernst Louwes terecht vastzat.

Het lijkt erop dat de liefde nu van twee kanten komt. Jarenlang werd De Vries met argwaan door justitie bekeken, maar de uitzending van vorige week liet een innige samenwerking met de politie zien. Een opvallend verbond tussen de overheid en de populaire media: daar moeten afspraken over gemaakt zijn. Het „knappe recherchewerk” wees in de richting van een vermoedelijke dader – de neef van een junk die drie jaar geleden dronken op het politiebureau iets verdachts geroepen had. Door vage suggestie en verborgen camerawerk werd duidelijk gemaakt dat er eigenlijk maar één dader kon zijn. Dat was ‘de neef’. Kortom, een doorbraak.

Na de uitzending meldde die neef zich meteen bij de politie en werd gearresteerd – en stond prompt op Teletekst en veel media maakten er daarna melding van. De Vries zelf schreef op zijn site: „Van diverse zijden ben ik inmiddels hiermee gefeliciteerd – nadat het nieuws op de radio kwam – maar daarvoor is het veel te vroeg. Over zijn (on)schuldvraag kan in dit stadium nog niets worden gezegd. Natuurlijk, er zijn verdenkingen tegen de man gerezen, maar een dna-test moet uitwijzen of hij op de plaats delict is geweest. Zolang daar geen positieve uitslag van is, blijft de vlag bij ons op de redactie keurig opgevouwen in de kast.”

Eh, keurig? Wat ik niet snap is dat de politie volop meewerkt aan een uitzending over een gruwelijke zaak – we hebben het niet over winkeldiefstal – waarin met een beschuldigende vinger naar iemand wordt gewezen tegen wie kennelijk geen bewijs bestaat – anders zou de politie hem toch wel voorafgaand aan de uitzending hebben gearresteerd? Waarom het initiatief volledig aan een misdaadverslaggever overgelaten?

De neef bleek onschuldig – wat niet verbaast als je afgaat op de flinterdunne bewijzen die tijdens de uitzending werden aangedragen. Het dna van de arrestant kwam niet overeen met het dna dat was gevonden op de plaats delict. De Vries op zijn site: „Nou, het was dus niet de ‘neef’! Een pijlsnelle dna-test gaf gisteren uitsluitsel dat de Amsterdammer die zich direct na onze uitzending van zondagavond op het politiebureau meldde, niet de man op de plaats delict van de dubbele moord aan de Noorderbreedte is geweest. Laat ik eerlijk zijn: het is jammer dat het geen ‘bingo’ was, want het zou prachtig zijn als ik kon melden dat de gruwelijke moord op Henk Opentij en Mary Run was opgelost. Maar het gaat er natuurlijk wel om dat de juiste man daarvoor komt vast te zitten en dan is het maar gelukkig dat zo snel bleek dat ‘de neef’ dat in ieder geval niet is.”

Ja, zo kan ik ook fatsoenlijk zijn. Je beschuldigt iemand voor bijna 1,2 miljoen kijkers van een dubbele moord en wanneer die beschuldiging onzinnig blijkt te zijn – en je recherchewerk helemaal niet ‘knap’ maar broddelwerk is, ga je niet bij jezelf te rade, maar stel je zelfgenoegzaam vast dat het maar goed is dat er geen onschuldige is veroordeeld.

Pijnlijk en veelzeggend, de slaafse manier waarop de politie dit laat gebeuren. Men maakt zichzelf volledig ondergeschikt aan een programma dat in de eerste plaats een commercieel product is – die dikke miljoen kijkers zijn duidelijk veel belangrijker dan die ongelukkige ‘neef’ die publiekelijk verdacht wordt gemaakt. De Vries citeert met gietijzeren zelfgenoegzaamheid Sherlock Holmes op zijn site, en dat tekent inderdaad de verhoudingen: een ineffectief politieapparaat dat de boel maar overlaat aan de superspeurder, die immers in het oog van het publiek een aantal eclatante successen heeft geboekt.

Alleen ging het dit keer mis. Het zou De Vries sieren dat toe te geven, maar ik geloof dat het vermogen tot zelfkritiek niet zijn sterkste eigenschap is. Ik denk dat de moord op het stel in Amsterdam-Noord ondanks het dna nog wel even onopgelost zal blijven – de uitzending van Peter R. de Vries laat zien dat de politie volledig de weg kwijt is, hopeloos verdwaald in zeventienduizend bladzijden dossier. En de ‘neef’? Die zal wel weer op vrije voeten zijn – al heb ik daar op Teletekst niets over gelezen.

Reageren kan op nrc.nl/heijne (Reacties worden openbaar na beoordeling door de redactie.)

    • Bas Heijne