'Oude' partijdemocratie leidt tot levendig debat

De PvdA besluit vandaag over een onderzoek naar het opzeggen van haar betaalrekeningen bij ING en SNS, omdat deze banken in wapens investeren. En vrijwel zeker komt er een extra partijcongres als politiek Den Haag straks beslist dat Nederland ook na 2010 militair actief zal zijn in Afghanistan.

Schokkend nieuws? Ach. Maar wel het resultaat van partijdemocratie. Vandaag komt het congres van de PvdA in Apeldoorn bijeen, waarop de leden het bestuur (her)kiezen en door het indienen van ruim dertig moties proberen de koers van de partij te beïnvloeden. Twee weken geleden hadden de leden van de VVD soortgelijke mogelijkheden op een algemene ledenvergadering in Arnhem.

Staaltjes van levendige partijpolitiek waren deze week ook te registreren in Amsterdam Nieuw-West en Rotterdam. In het Amsterdamse stadsdeel kozen de leden van de PvdA Baâdoud tot lijsttrekker voor de deelraadsverkiezingen van maart volgend jaar. En niet Marcouch, ook al had deze televisiegenieke bestuurder nadrukkelijk de steun gekregen van de lokale en de landelijke partijtop. Wat er over de procedure ook te zeggen viel: het behoort tot het verenigingsrecht dat leden van tijd tot tijd voor een andere koers kiezen dan hun bestuursleden. Dat gebeurde ook in Amsterdam Zuidoost.

Intussen kan de PvdA-top zich afvragen hoe het eigenlijk met zijn interne gezag gesteld is. En voor wat betreft Marcouch: als de partijleiding diens opvattingen over integratie inderdaad zo voluit deelt, is ze vast in staat zijn bestuurlijk talent elders te benutten.

In Rotterdam stelden de leden van de PvdA de gemeentelijke kandidatenlijst vast en wijzigden het voorstel van het afdelingsbestuur niet ingrijpend. Dat hield onder meer in dat ze de huidige fractieleider in de gemeenteraad, Van Heemst, de hoge positie (vierde) gaven die hij had geclaimd. Waarmee werd aangetoond dat partijdemocratie ook haar uitwassen kent.

Want Van Heemst, zo gaf de lokale partijvoorzitter Bijl toe, had zich naar die plek toe gemanipuleerd door met onmiddellijk vertrek uit de raad te dreigen als zijn wens niet zou worden gehonoreerd. Dat zou de stabiliteit van het zittende college van B en W, met een dominante positie voor de PvdA, zeker niet ten goede zijn gekomen. Van Heemst, voormalig Tweede Kamerlid en oud-gedeputeerde, kende blijkbaar zijn persoonlijk belang meer gewicht toe dan het stadsbelang. De Rotterdamse PvdA-leden toonden zich niettemin volgzamer dan hun partijgenoten in de Amsterdamse stadsdelen.

Maar ook dat is toegestaan in een partijdemocratie. De gevechten om het lijsttrekkerschap en andere posities voltrekken zich in elk geval ten dele in de openbaarheid. Ze zijn ook voor niet-leden te volgen. Dat was bijvoorbeeld ook het geval toen de leden van de VVD in 2006 voor het partijleiderschap mochten kiezen tussen Rutte (fractieleider) en Verdonk (nu geen lid meer). Die strijd kwam de harmonie in de VVD niet ten goede, en op de procedure viel wel iets af te dingen, maar de partij bewees er ook haar vitaliteit mee.

Op de klassieke partijen valt veel aan te merken, onder meer dat hun geringe ledental ertoe leidt dat functies in het openbaar bestuur onder een te kleine categorie worden verdeeld. Maar hun publieke opereren is nog altijd verre te prefereren boven bewegingen waarin één leider de baantjes toewijst en de rest slaafs volgt.